logo

fb youtube rss

Σύνδεση

Περι εικονολατρίας και εικονομαχίας

Η αναστήλωσης των εικόνων & η «Κυριακή της Ορθοδοξίας»

Η «Σύνοδος» του 843 αποφάσισε τη αναστήλωση των εικόνων;

Η Ιστορία αποκαλύπτει...

Η αυτοκράτειρα Θεοδώρα άνηκε σε μια οικογένεια εικονολατρών. Ο Θεόφιλος πριν πεθάνει ζήτησε από την γυναίκα του Θεοδώρα και εκείνη το έκανε, να ορκιστεί πως δεν θα βοηθούσε την αναστήλωση των εικόνων. Ο Θεόφιλος πέθανε στις 20 Ιανουαρίου 842, όμως η Θεοδώρα τον όρκο της δεν τον τήρησε.

Την εξουσία της Αυτοκρατορίας την πήρε η Θεοδώρα, αφού ο Μιχαήλ Γ’ ήταν μόλις δύο ετών. Αρχικά η Θεοδώρα δίσταζε να προχωρήσει στη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την αναστήλωση των εικόνων, προφανώς γιατί ήταν ακόμα νωπή η μνήμη του όρκου που είχε δώσει στον άντρα της, και απ την άλλη μεριά επειδή το Εικονομαχικό κίνημα είχε ακόμα δύναμη και η Θεοδώρα φοβόταν τις αντιδράσεις.

Το πρώτο αναγκαίο μέτρο ήταν η απομάκρυνση από τον Πατριαρχικό θρόνο του Ιωάννη Γραμματικού που τόσο είχε υποφέρει από τις συκοφαντίες των εικονολατρών, το κλείσιμό του σε ένα μοναστήρι και η ανάληψη του πατριαρχικού θρόνου από τον εικονολάτρη Μεθόδιο. Είχε προετοιμαστεί το έδαφος λοιπόν, για την σύγκληση της Συνόδου που θα επανέφερε τις εικόνες στην εκκλησία.

Ας δούμε όμως την παράξενη αυτή ιστορία.

Σήμερα γίνετε λόγος για μια Σύνοδο που έγινε το 843 και αποφάσισε τη αναστήλωση των εικόνων. Τι λογής ήταν όμως αυτή η «Σύνοδος»; Ή μάλλον, συνεκλήθη ποτέ μια τέτοια Σύνοδος;

Θα ξεκινήσουμε από το βασικό γεγονός πως δεν υπάρχουν πρακτικά της Συνόδου αυτής. Θα μπορούσε κάποιος να πει πως ούτε για τη Σύνοδο της Ιέρειας του 754 υπάρχουν πρακτικά. Όμως εκείνα καταστράφηκαν με διαταγή της εικονολατρικής Συνόδου της Νίκαιας του787. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει όμως και με την Σύνοδο, που υποτίθεται πως συγκάλεσε η Θεοδώρα, αφού μια και είχε επικρατήσει η εικονολατρία, κανένας δεν θα είχε συμφέρον να εξαφανίσει τα πρακτικά αυτά. Αντίθετα οι ηγέτες της Εκκλησίας και της Πολιτείας είχαν κάθε λόγο να περιβάλουν τη δράση τους με τις αποφάσεις μιας Συνόδου, διατυπωμένες στα επίσημα πρακτικά τους.

Στο μνημειώδες έργο του G. D. Mansi, «Sacrorum Conciliorum Nova et Amplissima Collectio» το οποίο στους 53 ογκώδες τόμους του περιέχει τα πρακτικά και όλα τα σχετικά με τις όλες Συνόδους Τοπικές και Οικουμενικές, σε ανατολή και δύση, για την εικονολατρική Σύνοδο της Νίκαιας αφιερώνει 94 σελίδες στους τόμους 12 και 13, με τα πλήρη πρακτικά της, τις χρονολογίες, το ονόματα εκείνων που πήραν μέρος σ’ αυτή, τις έδρες τους, τη διάρκεια των συνεδριάσεων και άλλα. Αυτό κάνει για όλες τις Συνόδους. Για τη Σύνοδο του 843 όμως που ήταν τόσο σημαντική για την Εκκλησία, και που υποτίθεται πως συγκάλεσε η Θεοδώρα, 11 μόνο αράδες μιας στήλης είναι αφιερωμένες στη σελίδα 788 του τόμου 14. Ούτε χρονολογίες, ούτε αναφορά σε συνεδριάσεις, ούτε ονόματα συμμετασχόντων.

Το ίδιο και με το «Conciliengeschichte» του CJ von Helefe. 14 αράδες είναι αφιερωμένες για τη «Σύνοδο» αυτή. Όσο για τα πρακτικά της: «Τα πρακτικά αυτής της συνόδου δεν έχουν φτάσει στα χέρια μας». Σημειώνουμε πως ο CJ von Helefe στις σελίδες του έργου του κάνει φανερή την αντιπάθειά του για τους Εικονομάχους, και σίγουρα θα περιμέναμε κάτι περισσότερο από αυτόν. Δικαιολογημένα αποφαίνεται ο Γάλλος βυζαντινολόγος J. Gouilliard πως «αυτή η Σύνοδος ήταν μια από τις πιο σκοτεινές από όσες ποτέ υπήρξαν».

Ένα «Συνοδικό» προσπάθησε να καλύψει το κενό της απουσίας πρακτικών. Ύστερα από επιστημονικές μελέτες όμως που έβγαλαν στην επιφάνεια παράξενα στοιχεία, έχει επικρατήσει η άποψη πως το «Συνοδικό» είναι ένα κατασκεύασμα του 11ου αιώνα.

Κατά το ίδιο το «Συνοδικό» η «Σύνοδος» αυτή συγκλήθηκε «εν τοις κανικλείου», δηλαδή η «σύνοδος» αυτή δεν έγινε σε κάποιο ναό ούτε καν σε κάποια επίσημη αίθουσα των ανακτόρων, αλλά έγινε στο σπίτι του Λογοθέτη του Δρόμου (του σημερινού Πρωθυπουργού). Στη «σύνοδο» αυτή πήραν ασφαλώς μέρος μέλη του συμβουλίου της εποπτείας του θρόνου, που τα περισσότερα ήταν συγγενείς της εικονολάτρισσας Θεοδώρας, μάλιστα ο F. Dvorik αποφαίνεται ότι μάλλον «κάποιου είδους οικογενειακό συμβούλιο» ήταν αυτή η «σύνοδος».

Κατά το έργο του βυζαντινού χρονογράφου Ιωσήφ Γενέσιου «Βασιλειών Δ’, Περί Μιχαήλ και Θεόφιλου» που το έγραψε το 948 κάτ’ επιταγή του Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου, επρόκειτο απλώς περί «διασκέψεως», η οποία συνεκλήθη, για να «συζητήσουν μεταξύ τους τα προβλήματα και τα δόγματα της ορθοδοξίας».

Αυτή λοιπόν τη «διάσκεψη» των «ενδιαιτημάτων του κανικλείου», θεωρεί σήμερα η επίσημη Ορθόδοξη Εκκλησία ως τη «Σύνοδο» που επικύρωσε την αναστήλωση των εικόνων. Την εορτάζει μάλιστα ως «Κυριακή της Ορθοδοξίας»

(Το άρθρο αυτό αποτελεί περιληπτική διασκευή του κεφαλαίου 15, του βιβλίου «Εικονομάχοι στο Βυζάντιο», του Γ. Α. Χατζηαντωνίου. Ο αείμνηστος κύριος Γιώργος Χατζηαντωνίου δεν ήταν κάποιος τυχαίος: απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, της Θεολογικής Σχολής του Cambridge, του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου ειδικευόμενος στην εκκλησιαστική ιστορία, απ’ όπου του απονεμήθηκε το πτυχίο του διδάκτορα (Ph.D.) και καθηγητής Ιστορίας του Δυτικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Calgary, και Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Πατρολογίας και Ελληνικών της Καινής Διαθήκης στη Θεολογική Σχολή του Edmonton, απ’ όπου αποχώρησε μετά από διδασκαλία οχτώ χρόνων με τον τίτλο του Επίτιμου Καθηγητή (Professor Emeritus).)

Για το αν πρέπει να ακολουθείτε τις επιταγές αυτής της «Συνόδου» που εκτός των άλλων, είναι αντίθετες με την Αγία Γραφή (Δευτερονόμιον 4:15-16, Ψαλμοί 115:4-8, Πράξεις 17:29, Ρωμαίους 1:22) καθώς και με τις απόψεις των πατέρων (δείτε το κείμενο «Πατερικές Απόψεις για τις εικόνες»), τα συμπεράσματα δικά σας!