logo greatlie kalopoulos

fb youtube rss

Σύνδεση

Εγγραφή


Φιλοσοφία

LIANTINIS

Το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ είναι ένα από τα παραμελημένα βιβλία του Λιαντίνη. Ακούς συχνά τους ανθρώπους να μιλούν για τη ΓΚΕΜΜΑ, και μερικούς για τα ΕΞΥΠΝΟΝ ΕΝΥΠΝΙΟΝ ή το HOMO EDUCANDUS ή και τα ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Λόγω Σολωμού και Σεφέρη τους ακούς να μιλούν και για το ΧΑΣΜΑ ΣΕΙΣΜΟΥ και το ΝΗΦΟΜΑΝΗ. Όχι όμως για το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ.

Ο ίδιος βέβαια ο Λιαντίνης καθόλου δεν υποτίμησε αυτό του το έργο και φρόντισε να το αναφέρει στη ΓΚΕΜΜΑ του, τη στιγμή που παρέλειψε το Έξυπνον Ενύπνιον και το Homo Educandus. Είναι λοιπόν το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ ένα από τα πέντε βιβλία που ο Λιαντίνης διάλεξε να αναφέρει ως έργα του στο κύκνειο άσμα του. Και πέρα από το βάρος αυτό, αρκεί κανείς να παρατηρήσει το εξώφυλλο του βιβλίου για να λάβει το μήνυμα του σημαντικότατου περιεχομένου του και της στενής του σχέσης με τη φιλοσοφία του Λιαντίνη. Μια αυτοκτονία. Ένας θάνατος αυτοθέλητος. Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας ενημερώνει, πρόκειται για την "αυτοκτονία του Κάτωνα του Ουτικανού". Έργο του Guernico. Αρχετυπική παραπομπή στη "Guernica" του Πικάσο. Αλλά και εναντίωση, συμπληρώνει ο Λιαντίνης.

Παρόλα αυτά, το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ είναι ένα βιβλίο σαφώς υποτιμημένο από τους μελετητές του Λιαντίνη. Σπάνια θα ακούσεις στο διαδίκτυο ή έξω από αυτό να ασχολούνται με τούτο το έργο του. Η πρώτη και τελευταία φορά που το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ είχε την τιμητική του, ήταν όταν εκδόθηκαν οι ΩΡΕΣ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ. Τότε που κάποιος από τους αναγνώστες του Λιαντίνη ανακάλυψε πως ένα ποίημα από τις Ώρες των Άστρων ήταν δημοσιευμένο και στο Πολυχρόνιο. Ακόμη και αυτός ο σάλος δε στάθηκε ικανός να τραβήξει το ενδιαφέρον στο ίδιο το βιβλίο, αντίθετα για μια ακόμη φορά οι συζητήσεις περιεστράφησαν σε ανούσια θέματα που ουδεμία σχέση έχουν με τη φιλοσοφία του Λιαντίνη. Γι' αυτό κι εμείς βάζουμε τελεία στο ζήτημα αυτό και συνεχίζουμε τη σοβαρή παρουσίαση του βιβλίου.

Πέρα λοιπόν από την εικόνα του εξωφύλλου, αποκαλυπτικός για το περιεχόμενο είναι και ο υπότιτλος: "Στοά και Ρώμη".

Κι αυτό ακριβώς είναι και το θέμα που το βιβλίο διαπραγματεύεται. Η φιλοσοφία των Στωικών και η κυριαρχία της Ρώμης. Ο συγγραφέας με τρόπο έμπεδο και βήμα βήμα ερμηνεύει πώς η αρχαία Ελλάδα ξέπεσε από το κλασικό της κάλλος και πώς "η φιλοσοφία φόρεσε τα φαιά της" μετά τον Αριστοτέλη. Με πίκρα ο Λιαντίνης παρατηρεί:

"Θα ήταν σημάδι εμορφιάς και εντιμότητας, εάν οι έλληνες είχαν πάψει να φιλοσοφούν αμέσως μετά τον Αριστοτέλη. Πεθαίνοντας ο Αριστοτέλης να συντρίψουν τον κάλαμο και να κάψουν το φτερό τους. Εάν είχαν κάμει, όπως έκαμε η Λαΐδα."

Οι έλληνες όμως δεν έπραξαν όπως η Λαΐδα. Και συνέχισαν να φιλοσοφούν με τα φιλοσοφήματα της κάμψης, τη Στοά και τον Κήπο.

Ο Λιαντίνης αναλύει ενδελεχώς τα χαρακτηριστικά της Στοάς και δε διστάζει να βρει σε αυτά πολλά αντιελληνικά στοιχεία:

  1. Σκληρότητα. Το μεταξύ ή το τρίτο, παρατηρεί ο Λιαντίνης, δεν υπάρχει στη στωική συμπεριφορά.
  2. Αδιαφορία. Προκειμένου να μη τους λυπήσουν τα ανεπιθύμητα που καρτερούν, οι στωικοί κρατούνται μακριά από τα ποθητά που τους κυκλοφέρνουν.
  3. Απάθεια. Μια ζωή χωρίς πάθη, αυτή είναι η απάθεια των Στωικών. Κάτι δηλαδή το τελείως ξένο με την κλασική Ελλάδα. Και ο Λιαντίνης εδώ θα σημειώσει:

"Τι είναι ο άνθρωπος χωρίς τα πάθη; Χωρίς τα πάθη του ο άνθρωπος είναι δρομέας κουτσοπόδης και δισκοβόλος κουλός. Είναι Κικέρωνας χωρίς γλώσσα, ναυτικός χωρίς θάλασσα, ένας επιβήτορας ευνουχισμένος.

Τα πάθη μας ξεσηκώνουν το μεγαλουργό βούρλισμα της δημιουργίας. ...

Τα πάθη μοιάζουν με το θάνατο, που 'ναι το δώρο της ζωής και το μυστικό της. ...

Η μεγάλη αρετή της αρετής των ελλήνων είναι που την οικοδόμησαν επάνω στα πάθη. Η οδηγία τους δεν ήταν να ξεριζώνουν τα πάθη, αλλά να τα παιδαγωγούν. Να ημερεύουν τη δριμάδα τους με καρτερία και αόρατη δύναμη. ...

Κι από τα πάθη τους πλάθουν αγάλματα." (Πολυχρόνιο, σελ. 14)

Οι στωικοί όμως ακολούθησαν το δρόμο του ξεριζώματος των παθών. Γι' αυτό και η Στοά έλαβε χαρακτήρα δασκαλικό και κατάντησε δόγμα. Αντίθετα από τους έλληνες, γράφει ο Λιαντίνης, που δεν υπήρξαν "δάσκαλοι" με τη στενή έννοια του σχολαστικού και του μεμψίμοιρου. Ούτε το έπαιξαν πανάκειες και αυθεντίες της γης. Και είναι άλλο να διδάσκεις και άλλο να δασκαλίζεις, συμπληρώνει ο Λιαντίνης. Και εκτιμά για το λόγο αυτό πως:

"Η Στοά ξεκίνησε από την ελληνική Αγορά και τράβηξε κατά την ιουδαϊκή Συναγωγή και ακολούθησε πορεία αφελλήνισης."

Βαριά κουβέντα αυτή. Και άλλο τόσο αληθινή. Ο Λιαντίνης θα τεκμηριώσει το λόγο του με πολλά επιχειρήματα και θα αποδείξει πως η Στοά οδήγησε την Ελλάδα στο χριστιανισμό. Αφού βεβαίως περάσει πρώτα από τη Ρώμη όπου η Στοά ευδοκίμησε σαν δέντρο γηγενές. Και είναι αυτή η φιλοσοφία της Στοάς που θα συντρίψει στο τέλος την κοσμοκράτειρα Ρώμη και θα επιτρέψει στους χριστιανούς να επικρατήσουν. Σημειώνει χαρακτηριστικά ο Λιαντίνης:

"Εχρειάσθηκα αναγκαστικά τη σύνδεση των όψιμων στωικών με τους πρώιμους χριστιανούς, για να μπορέσω να δείξω την επίδραση της Στοάς στην τελευταία φάση της πολιτικής της Ρώμης, και κυρίως στην κατάρρευση της αυτοκρατορίας και στον αφανισμό του αρχαίου κόσμου.

Η ύστερη Στοά συνεργάστηκε με το χριστιανισμό στην καταστροφή της Ρώμης." (Πολυχρόνιο, σελ. 150 - 151)

Έτσι η Ρώμη έπεσε χωρίς να πέσει. Αλώθηκε χωρίς να αλωθεί. Τέσσερις εβραίοι, ο Ιησούς, ο Πέτρος, ο Παύλος και η Μαρία, νικήσανε σαράντα κατάφρακτες λεγεώνες. Με ένα στρατήγημα που ο Νίτσε το ονόμασε "πνευματική εκδίκηση". Ποτέ δε θα κατάφερναν κάτι τέτοιο αν δεν είχε προετοιμάσει το έδαφος η φιλοσοφία των στωικών. Και από την άποψη αυτή έχει τεράστια σημασία να μελετήσει κανείς το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ του Λιαντίνη. Για να μπορέσει να χτίσει μετά μαζί του τον ανάποδο δρόμο που θα οδηγήσει και πάλι τον άνθρωπο σε κορυφές σαν κι εκείνες που βίωσε την προσωκρατική περίοδο. ( Αυτή την περίοδο ο Λιαντίνης την αναλύει στο HOMO EDUCANDUS).

Δρόμο ανάποδο από αυτόν που σήμερα ακολουθεί ο άνθρωπος:

"Από την πτώση της Ρώμης και ύστερα ο άνθρωπος πορεύεται πλέον το δρόμο της ιστορίας ανάποδα. Βλέπει τάχα κατά Χριστό, και τραβάει ίσια κατά Διάβολο. Ναι για!" (Επίλογος στο ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ)

Ο άνθρωπος. Προσέξτε. Όχι ο έλληνας μόνο. Στο ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ ο Λιαντίνης γίνεται παγκόσμιος και αφουγκράζεται το βήμα του ανθρώπου της γης και όχι μόνο του τόπου του. Για τον τόπο, για την Ελλάδα, έχει ήδη μιλήσει στο προηγούμενο βιβλίο του, το Νηφομανή. Και συγκεκριμένα το κεφάλαιο "Ο Νεοαρχαίος" φαίνεται να αποτελεί πρόλογο και εισαγωγή στο Πολυχρόνιο. Ακόμη και στην επιλογή του τίτλου. Αναφέρω και την παράγραφο που οδηγεί στη σκέψη αυτή:

"Εκείνο μόνο που πρέπει να ειπώ είναι πως είναι πολύς ο φλόμος που χύθηκε στο ποτάμι της ελληνικής ψυχής εκείνα τα σταματημένα χρόνια. Για να καθαρισθούν πάλι οι πηγές και η κοίτη του, θα χρειαζότανε τόσος καιρός ανάρρωσης και λησμονιάς, όσον καιρό εκράτησε εκείνη η αφελλήνιση." (Ο ΝΗΦΟΜΑΝΗΣ, σελ. 95)

Πολύς ο καιρός. Και κατά Διάβολο και άλλος τόσος για να ανέβει πάλι ο άνθρωπος σε κορυφές. Ο Λιαντίνης το ξέρει και το δηλώνει με τον τίτλο του επόμενου έργου: ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ. Λάθος αν πιστέψουμε σε σύντομες διαδρομές και εύκολες νίκες. Λάθος ακόμη και αν νομίσουμε πως αρκεί η ηρωική έξοδος του Λιαντίνη από τη ζωή για να "ξυπνήσει" ο άνθρωπος. Και πολύχρονος και πολυάνθρωπος θα πρέπει να γίνει ο αγώνας. Και αγώνας, ε; Όχι λόγια και φούμαρα και αμπελοφιλοσοφίες. Πράξεις. Και στρατηγήματα αν θέλετε. Όχι όμως θεωρητικά. Έμπεδα και εμπράγματα.

Ο Λιαντίνης πραγματοποίησε το δικό του. Την αυτοθέλητη έξοδο από τη ζωή. Άραγε αυτός είναι ο δρόμος και για όποιον άλλον δέχεται τη φιλοσοφία του; Σαφώς και όχι. Και η απάντηση σε μεγάλο βαθμό υπάρχει στο Πολυχρόνιο. Στις σελίδες του ο Λιαντίνης βρίσκει την ευκαιρία να αναλύσει και το ευαίσθητο θέμα της αυτοκτονίας. Η εποχή που το γράφει είναι δέκα και παραπάνω χρόνια πριν από τη δική του αυτοθέλητη έξοδο από τη ζωή. Είμαστε όμως σίγουροι ότι την απόφαση την είχε πάρει ήδη. Και βάδιζε πια με σχέδιο. Τίποτα δεν άφησε στην τύχη, αυτό είναι γνωστό. Και το ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ, όπως ήδη φάνηκε, είναι ένα σημαντικό μέρος αυτού του σχεδίου. Προσέξτε όμως. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ είναι και το ίδιο το σχέδιο του Λιαντίνη. Κρατήστε το αυτό για όσα παρακάτω θα πούμε...

Εδώ λοιπόν ο Λιαντίνης με αφορμή τη φιλοσοφία των στωικών θα καυτηριάσει και την εκλογή βίας σχετικά με το θάνατο και τη στάση των στωικών στο θέμα της αυτοκτονίας, την "εύλογον εξαγωγήν", όπως την ονόμαζαν. Όχι, θα πει, ο Λιαντίνης. Αυτός δεν είναι τρόπος ελληνικός. Ναι μεν "ο Πλάτων όριζε τη φιλοσοφία ως μελέτη θανάτου", αλλά θα προσθέσει ο Λιαντίνης:

"Ο θάνατος για να τον μελετάς, έχει το εύρος της ζωής που την ζεις." (ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ, σελ. 17)

Και στον πεσσιμισμό των στωικών ο Λιαντίνης θα αντιτάξει τον χαρούμενο πεσσιμισμό των ελλήνων της κλασικής εποχής. Και στη δική τους εύλογο εξαγωγή από τη ζωή, τη δική του αυτοθέλητη έξοδο κατά το πρότυπο του Κυρίλωφ, του ήρωα του Ντοστογιέβσκι. Και σε άλλο σημείο του έργου του θα δηλώσει:

«Η αυτοκτονία, έστω κι αν έχει σαν αυτουργό το Λεωνίδα της Σπάρτης ή τον Αίαντα, είναι περίπτωση παθολογική στο βαθμό που είναι αφύσικη. Στο βαθμό, δηλαδή, που το χρέος ή το πάθος αποστρατεύει τη φύση μας. Την υπαρκτική μας δηλαδή ηρεμία και κανονικότητα.» (Ο ΝΗΦΟΜΑΝΗΣ, σελ. 124)

Βλέπουμε λοιπόν ότι ο Νηφομανής αποτέλεσε προάγγελο του Πολυχρόνιου και στο σημείο της αυτοκτονίας. Ο Λιαντίνης παλεύει το θέμα στο νου του και θέλει να αφήσει πίσω του όλο τον προβληματισμό. Στη διάθεση όποιου τέλος πάντων θέλει πραγματικά να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία του. Να μην τον περάσουν για έναν ακόμη αυτόχειρα. Και μια αυτοκτονία στις πολλές το θάνατό του. Κι από την έποψη αυτή όσα στο ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ αναφέρει ενάντια στις αυτοκτονίες των στωικών, ελλήνων και ρωμαίων αργότερα, έχουν βαρύνουσα σημασία.

Κάθομαι μάλιστα και κοιτάζω το εξώφυλλο του βιβλίου και σκέφτομαι... Η εικόνα ενός θανάτου. Μιας αυτοκτονίας. Πόσο κρατά μια τέτοια σκηνή; Πόσο μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος τέτοια πάλη; Δίχως να αλλάξει γνώμη; Δίχως να τον καταβάλει ο πανικός; Σίγουρα χρόνο ελάχιστο. Ο τίτλος όμως σε καθηλώνει. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ! Όχι, λοιπόν. Η αυτοκτονία δεν μπορεί να αποτελεί λύση σε καμία περίπτωση. Και του Λιαντίνη; Και του Λιαντίνη! Με μια διαφορά. Ο Λιαντίνης δεν αυτοκτόνησε. Και δεν παίζω με τις λέξεις. Ο Λιαντίνης μελέτησε το θάνατο. Ολοζωής. Και θυσίασε τον εαυτό του για χάρη του έργου του. Η στιγμή του θανάτου του, δοσμένη στο "Εδώ Μεσολόγγι" της Γκέμμας, είναι το απολυτήριο μάθημα για την αλήθεια. Και ο Λιαντίνης, ο μελετητής του θανάτου, θέλει να το ζήσει αυτό το μάθημα. Να το βιώσει σε όλο το τραγικό μεγαλείο του. Δε θέλει να αφήσει τα γεράματα να σαλέψουν το μυαλό του, να μειώσουν τις προσλαμβάνουσες. Από κάθε άποψη διαλέγει την κορυφή για να συναντήσει το θάνατο. Διαλέγει η ζωή του να είναι μόνο πορεία προς τα πάνω. Γι' αυτό και μία Γκέμμα επιλέγει να συναντήσει εκεί και τότε... Ένα αστέρι.

Κυρίως όμως επιλέγει να ζήσει όλη τη ζωή του κοιτάζοντας το θάνατο στα μάτια. Νέκυια θα το αποκαλέσει τούτο το αβάσταχτο στο νου μας φαινόμενο. Το να ζεις ζωντανός το θάνατό σου. Στη Γκέμμα υπάρχει το ομώνυμο κεφάλαιο. Και είναι, θα έλεγα, απάντηση και αντίστροφη πορεία στο ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ. Όπως και ο θάνατος του Λιαντίνη είναι ο αντίποδας της αυτοκτονίας. Θέλουμε με κάποια λέξη να τον αποκαλέσουμε το θάνατό του; Κορύφωση της νέκυιας θα τον πούμε. Κι η διαφορά είναι στο χρόνο. Αυτό είναι το κλειδί που επιτρέπει να αρνούμαστε τον όρο αυτοκτονία για το θάνατο του Λιαντίνη. Ο ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΣ αγώνα που έδωσε με το θάνατο. Αντίθετα με το στιγμιαίο μιας αυτοκτονίας. Ξέρεις πόση δύναμη χρειάζεται αυτό; Όση αδυναμία αποστρατεύει τον αυτοκτονούντα.

Βέβαια, ο θάνατος του Λιαντίνη, το "αίνιγμα και δώρο" όπως ο ίδιος τον αποκάλεσε, έχει τεράστιο βάθος και πτυχές αμέτρητες. Δεν εξαντλούνται με όσα εδώ γράψαμε με αφορμή το Πολυχρόνιο. Με αφορμή όμως την πρώτη σελίδα του βιβλίου και με τις πρώτες κουβέντες του άρθρου αυτού, μπορούμε να δούμε και μια ακόμη όψη αυτού του θανάτου. Είναι η λύση της Λαΐδας. Είναι, δηλαδή, η επιλογή να συντρίψει τον κάλαμο και να κάψει το φτερό του, τον εαυτό του στην προκειμένη περίπτωση, γιατί ο Λιαντίνης γράφει όχι μόνο με το χέρι αλλά με τη ζωή του ολόκληρη τη μελέτη του θανάτου. Και όταν θα πει την τελευταία λέξη, άλλο δε μένει παρά να πεθάνει.

Και είναι ακόμη η ίδια εναντίωση που σημειώνει για την εικόνα του εξωφύλλου του. Ένας θάνατος διαμαρτυρία. Για το έγκλημα σε βάρος της νέας γενιάς. Αυτό θα δηλώσει στο παιδί του φεύγοντας. Η απολογία ενός πατέρα που αφήνει έτσι άκαιρα ορφανή την κόρη. Φεύγω, της γράφει, για τα παιδιά όλου του κόσμου. Ο Λιαντίνης εκείνη την ώρα γίνεται πατέρας όλων των παιδιών του κόσμου. Γι' αυτό και το γράμμα που αρχίζει με το:

"Διοτίμα μου"

καταλήγει με υπογραφή:

"Έζησα έρημος και ισχυρός.

Λιαντίνης".

Αρχίζει σαν πατέρας και τελειώνει ως φιλόσοφος. Ως Δάσκαλος. Αληθινός. Όχι δασκαλίζων. Αλλά Δάσκαλος με το Δ κεφαλαίο, που ξέρει να κάνει ένα τη διδασκαλία και τη ζωή του. Το λόγο και την πράξη.

Γι' αυτό και το γράμμα θα το αφήσει πίσω του. Δε θα το παραδώσει ο ίδιος στα χέρια της κόρης του. Τέτοια λόγια τα γράφεις, αλλά δεν τα λες. Δε λέγονται. Όπως και δεν ακούγονται. Θα μου πεις, διαβάζονται; Και θα σου πω ναι, αλλά από σένα και από μένα. Και αν λίγη ευαισθησία ανθρώπινη έχεις μέσα σου, πλημμυρίζεις ενοχές απέναντι στο παιδί αυτό που έχασε το δικό του πατέρα για να αποκτήσουμε πατέρα και Δάσκαλο εμείς όλοι. Και φυσικά και ακόλουθα στο πρόσωπο της Διοτίμας Λιαντίνη δεν μπορεί παρά να βλέπουμε τη "μικρή" μας αδερφή. Σώζοντας κι εμείς μαζί της όση "σωφροσύνη" κατάφερε να μας διδάξει ο πατέρας της και Δάσκαλός μας.

Κι αν εδώ βρήκα την ευκαιρία να πω τούτα τα λόγια, είναι γιατί κι αυτά χρειάστηκαν πολυχρόνια προσπάθεια για να εκφραστούν. Έπρεπε όμως να ειπωθούν. Αντίτιμο της πίκρας που της προσφέραμε. Και ένα τελευταίο. Αν εκείνη κατηγορήθηκε πως δε γνώρισε τον πατέρα της, "φταίμε" όλοι εμείς γι' αυτό. Κι άλλο τόσο φταίμε που τόσον καιρό, πολυχρόνιο, αφεθήκαμε στην άγνοιά μας. Θαρρώντας πως τραβάμε κατά Λιαντίνη...

 

«Περί σωφροσύνης σωφρονισμού και φρόνησης» Του Μ. Καλόπουλου

270) Σώφρων: «Σαόφρων Παλλάς».Orphica (003) 9. «Σαοφροσύνη: η σωφροσύνη». LexicaInOperaGregoriiNa (004) sigma.2.1. «Σωφροσύνη:Παρά το σώζειν το φρονείν». EtymologicumMagnum (001) 742.33. «Σωφροσύνη δε λέγεται, επειδή σώζει την φρόνησιν».EustratiusPhil. In Aristotelis ethica Nicomachea vi commentaria 308.34.«Σωφροσύνη: Τοσώζεινταςφρένας». Orion Gramm. sigma.616.27. «Σωφροσύνη: σώα (σωστά) φρονείν». Etymologicum Gudianum sigma.520.34.Σώφρων είναι εκείνος του οποίου η σοφία δεν λογοδοτεί στον εαυτό του ή σε τυχαίο "εργοδότη", αλλά στο "δέον"… δηλαδή στα κοινά, θεολογημένα, πάτρια ιδανικά! «Σωφροσύνη (λοιπόν δεν είναι) τα εαυτού πράττειν». (Plato Phil. Charmides 162.d.6) αλλά: «Το σωφρονείν δε και σέβειν τα των θεώνκάλλιστον». EuripidesTrag. Bacchae1150.   

Η Αθηνά δεν είναι μόνο Σώφρων, αλλά και Σωφρονίζουσα, με τρόπους ανάλογους μάλιστα με την περίσταση και το άτομο. Στον Αχιλλέα, αρκεί να του τραβήξει τα ξανθά μαλλιά από πίσω, για να τον κάνει να ξαναβάλει το ξίφος του στην θήκη, όταν οργισμένος με την αρπαγή της Χρυσιήδος αποφάσισε να ξεκάνει τον Αγαμέμνονα.

Μια άλλη φορά, η Αθηνά έδειξε πως μπορεί ακόμα και υπερανθρώπους παραφρονημένους ήρωες να σωφρονίσει: «όταν ο Ηρακλής παραφρόνησε και ετοιμαζόταν να σκοτώσει τον σύντροφό του Αμφιτρύωνα, η θεά Αθηνά έριξε έναν ολόκληρο βράχο πάνω στον στήθος του και τον ξάπλωσε αναίσθητο. Τον συγκεκριμένο λίθο ονόμασαν σωφρονιστήρα λίθο». Pausanias Perieg. 9.11.3-9.

Εκτενέστερα περί φρονήσεως

«Φρόνηση: Η φέρουσα όνησιν». EtymologicumMagnum (001) 800.44 «Όνησις: ωφέλεια, κέρδος, χρησιμότης, απόλαυση, ευτυχία, τέρψη». Λεξ. Σταματάκου. «Τούτων δε πάντων αρχή και μέγιστον αγαθόν φρόνησις». Epicurus Phil. Epistula ad Menoeceum 132.7. «Φρόνησις, αιτία του πράττειν ορθώς τα πράγματα». DiogenesLaertiusBiogr. Vitaephilosophorum 3.91.2. «Η φρόνησις μέγιστόν έστι των αγαθών». AristotelesetCorpusAristotelicumPhil. Protrepticus (προς Θεμίσωνα)Fragment 38.1. «Έστι δε η πολιτική φρόνησις πόλεως (και έθνους) ευδαιμονία». AspasiusPhil. InethicaNichomacheacommentaria 141.27. «Αιρετωτέρα (προτιμότερη) και αυτού του ζήν η φρόνησις». AristotelesetCorpusAristotelicumPhil. Protrepticus (προς Θεμίσωνα)Fragment 77.4. «Η δε φρόνησις άρχοντος ίδιος αρετή μόνη».AristotelesetCorpusAristotelicumPhil. Politica (035) 1277b.26. «Η δε φρόνησις (κυρίως) εν πρεσβυτέροις είναι».AristotelesetCorpusAristotelicumPhil. Politica (035) 1329a.15. «Η φρόνησις μείζων (σημαντικότερη) του κάλλους και της ανδρείας». AnonymiInAristotelisArtemRhetoricamRhet. 33.6. και 43.18.

Όπως αντιλαμβάνεσθε, έχουμε να κάνουμε με μια κορυφαία ιδιότητα και φυσικά θα επιμείνουμε κάπως περισσότερο. Ουσιαστικά πρόκειται όπως θα δούμε, για την πέμπτη και προτελευταία ιδιότητα, στη δική μας κλίμακα νοημοσύνης.

Φρόνηση καλή και κακή

Η φρόνηση βέβαια, όπως όλες οι πνευματικές κατακτήσεις (σοφία, αρετή, επιστήμες), είναι εργαλείο και δεν είναι αυτονόητα καλή ή κακή! Είναι οι δικές μας ιδιαίτερες επιλογές "σκοπού", που θα το καθορίσουν αυτό. Ο Αριστοτέλης εξηγεί: «Η δε φρόνησις προς το καλόν (αλλά) και το αισχρόν αμφοτέρων αυτών (των κατευθύν-σεων) επιστήμη είναι». Alexander Phil. In Aristotelis topicorum libros octo commentaria 412.1. Και καταλήγοντας επί το αντιπαλο-γνωστικότερον γράφει: «Η δε φρόνησις εστίν (και) επιστήμη των κακών»! Aristoteles et Corpus Aristotelicum Phil. Sophistici elenchi (040) 180a.9.

Μήπως ο Αριστοτέλης, έχει φτάσει εδώ πολύ κοντά στον ορισμό της αντιπαλογνωσίας; Δεν σημαίνει η παραπάνω δήλωση, πως η τέχνη της σωφροσύνης περιέχει και την επίγνωση της αντιπαλότητας και των απανταχού "κακών";

Προφανώς η προσεκτική επιλογή της σωστής "κατεύθυνσης", απαιτεί την βαθιά επίγνωση… και της εσφαλμένης! «Η δε φρόνησις επιστήμη εστίν αγαθών και κακών». Sextus Empiricus Phil. Pyrrhoniae hypotyposes 3.271.3. «Η μεν φρόνηση επιστήμη είναι κακών και αγαθών και ουδετέρων»! DiogenesLaertiusBiogr. Vitaephilosophorum 7.92.8.

«Φρόνησις δ εστίν αρετή διανοίας, καθ ην ευ βουλεύεσθαι δύνανται περί αγαθών και κακών των ειρημένων (λεχθέντων) εις ευδαιμονίαν».AristotelesetCorpusAristotelicumPhil. Rhetorica 1366b.20. «Φρόνησις δύναμις ποιητική καθ αυτήν της ανθρώπου ευδαιμονίας, επιστήμη αγαθών και κακών, διάθεσις καθ ην κρίνομεν τι πρακτέον και τι ου πρακτέον».PlatoPhil. Definitiones(037) 411.d.5-7.

«Η Αθηνά φρόνησις, τας τέχνας μηχανάται». ScholiaInPindarum (004) O 7.92-94. «Λέγω δε ότι περί των ανθρώπων αγαθά ή κακά έξις (ροπή) είναι η φρόνησις. Σωφροσύνη δε λέγεται επειδή σώζει την φρόνησιν». Eustratius Phil. In Aristotelis ethica Nicomachea vi commentaria 308.34.Εξ ου κι η παράκληση: «Επιφροσύνην δώκε Γλαυκώπις Αθήνη». Ομήρου Οδύσσεια 5.437. «Αθηνά δε η φρόνησις, φρονήσεως δε ευρέματα αι (διοικητικαί) τέχναι».ScholiaInAeliumAristidem (001) Pan.100,11.7.

Η φρόνηση λοιπόν δεν είναι αυτή καθεαυτή καλοσύνη ή κακότητα… αλλά ουδέτερο "εργαλείο", προς επίτευξη στόχων (διοικητική αξιοσύνη) γι’ αυτό υπάρχει "φρόνηση" και για καλό, αλλά εξίσου και για το κακό. «Ωσαύτως έχει (υπάρχει) φρόνηση προς το καλόν και το αισχρόν». Aristoteles et Corpus Aristotelicum Phil. Topica 137a.13.«Η δε φρόνησις το συμφέρον υπηρετεί, που για κάθε άνθρωπο μπορεί να είναι διαφορετικό, γι αυτό και η φρόνηση διαφορετική για διαφορετικούς ανθρώπους και σκοπούς μπορεί να είναι». Eustratius Phil. In Aristotelis ethica Nicomachea vi commentaria 327.6.Γιαυτότελικά«η φρόνησις έξις (ροπή) είναι για να βλέπει (να διεκδικεί) ο καθένας το όφελός του». Eustratius Phil. In Aristotelis ethica Nicomachea vi comm. 327.27.

Και η απίστευτη κατάληξη, που δείχνει πως η υποχρεωτική πύλη της αυτογνωσίας είναι η αντιπαλογνωσία: «Περί τα των ανθρώπων αγαθά και κακά, η φρόνησις καταγίνεται και τα μεν (αγαθά) αυτών ευρίσκει για να ανακαλύψει το πως θα τα επιτύχει, τα δε (κακά) ευρίσκει για να εξετάσει την αποφυγή τους»! Eustratius Phil. In Aristotelis ethica Nicomachea vi commentaria 306.37.Η μελέτη λοιπόν της κακότητας… κρίνεται απολύτως αναγκαία, αν θέλεις να έχεις πραγματική επίγνωση του καλού και αγαθού!!!

Αθηνάδιος ή οδυσσειακή φρόνηση

Ποια λοιπόν είναι τελικά η σχέση της παραπάνω αόριστης φρόνησης, με την αθηνάδιο ή οδυσσειακή φρόνηση, που εδώ μας ενδιαφέρει; «Οδυσσέως φρόνησις, διά της οποίας αναγκάζεται τις, περισσότερο των άλλων πονείν υπέρ της κοινής σωτηρίας και νίκης». DioChrysostomusSoph. Orationes (001) 59.1.1-5. Η οδυσσειακή λοιπόν φρόνηση, ως ανώτατη διοικητική σκέψη, έχει μόνο ένα πράγμα κατά νου, την κοινή σωτηρία και νίκη!

«Έτι δε πανούργον τον φρόνιμον λέγομεν, διά το εντρεχές (ταχύτατο) αυτού της διανοίας και προς την ενέργειαν (δράση) ετοιμότατον, παν εφευρίσκοντα το προς τον σκοπόν αυτού συμβαλλόμενον και τον Ομηρικόν δε Οδυσσέα, δεινόν λέγομεν φρόνιμον όντα και ευρετικόν των προς τον υγιή σκοπόν συντελούντων». Eustratius Phil, In Aristotelis ethica Nicomachea (003) 392, 37.

Η φρόνηση λοιπόν του Οδυσσέα, είχε πάντα στο κέντρο της, έναν υγιή σκοπό… την νίκη της παράταξής του στην Τροία, την επιστροφή και την απελευθέρωση της αγαπημένης του Ιθάκης!Θεωρώ κορυφαία αυτή την προσέγγιση, γιατί και σε μένα φαίνεται πλέον, πως φρόνηση είναι σοφία υποκείμενη και υπόλογη σε ανώτερους σκοπούς και ιδανικά.

«Στις περιπλανήσεις του, τον Οδυσσέα δεν παραστάθηκε καμιά άλλη, αλλ η θεία φρόνηση την οποία (ο Όμηρος αλληγορικά) Αθηνά ονομάζει». HeraclitusPhil. (001) 28.1.3. «Σωστά κατά την μνηστηροφονία ο Όμηρος δίπλα στον Οδυσσέα παριστά την Αθηνά, ήτοι την φρόνησιν». PorphyriusPhil. QuaestionumHomericarumOdysseybook 22, section 233.1. Κάποιοι λοιπόν γνώριζαν απόλυτα, πως η "Αθηνά" είναι προσωποποίηση ιδέας!!!

Φρόνηση = προσεκτική επιλογή ιδανικών

Η φρόνηση λοιπόν αποκτά προσανατολισμό και περιεχόμενο, απ’ την δική μας επιλογή ιδανικών! «Η Αθηνά κατά Δημόκριτον φρόνησις νομίζεται. Γίνεται δε εκ του φρονείν τα τρία ταύτα: Βούλεσθε καλώς, λέγειν αναμαρτήτως και πράττειν α δει (τα δέοντα)». DemocritusPhil. (002) 2.1-4. «Αυτάρκως προς τας μεγίστας και δυσφορωτάτους πράξεις παρασκευάζεται (προετοιμάζεται) η φρόνησις, τεράστιες δε λέγουν πως είναι οι πολεμικές της αρετές».LuciusAnnaeusCornutusPhil. Denaturadeorum 36.13.  

«Όχι απλώς φρόνησιν, αλλέμπρακτον φρόνησιν επιλέγετε, οποία η του Οδυσσέως εστίν».EustathiusPhilol. etScr. (001) 3.55.5. «Αιρετώτερον (προτιμότερον) ανδρίας εν κινδύνοις, η φρόνησις»… «Η φρόνησις μετά ανδρίας υφίσταται ουδείς δε δύναται το αγαθόν οράν υπό δειλίας επισκοτούμενος (σκοτισμένος) και των συνακολουθούντων τη δειλία παθών». AlbinusPhil. EpitomedoctrinaePlatonicaesive Διδασκαλικός 29,4.4.«Μπροστά στον κίνδυνο προτιμότερη είναι η φρόνηση απ την ανδρεία».EustathiusPhilol. etScr. (001) 3.55.13. «Η μεν φρόνησιςτων προς τον σκοπόν φερόντων εστίν ευρετική τε και ζητητική διό και την φρόνησιν, πρακτικήν αρετήν καλούμεν». Alexander Phil. Ηθικά προβλήματα [Sp.] 143.6. και 150.34.

Φρόνηση ως διοικητική αξιοσύνη

Η φρόνηση διοικεί και επιβάλλεται αξιωματικά:«Η φρόνηση ως (διοικητική) επιστήμη τα δικά της υπηρετεί, όπως και ο κυβερνήτης (καπετάνιος) στους ναύτες του διάφορα υπαγορεύει, που δεν τους είναι κατανοητά (κείμ: υπ αυτών μη ορώμενα), οι δε (ναύτες) πείθονται σ αυτόν. Τα ίδια επίσης συμβαίνουν και σε στρατιώτες απ τους στρατηγούς». AlbinusPhil. EpitomedoctrinaePlatonicaesive Διδασκαλικός 30.3.10.

«Της δε σοφίας τα είδη τέσσαρα, που και γενικές αρετές τινές ονομάζουσι: φρόνησις, δικαιοσύνη, σωφροσύνη και ανδρεία, κυριωτάτη δε πασών η φρόνησις». MeletiusMed. Denaturahominis (001) 26.20. «Κυρίως μεν η φρόνησις έξις (ροπή) βουλευτική λέγεται, λογική δύναμις και πρακτική φυσική ευστροφία». Alexander Phil. In Aristotelis metaphysica commentaria 3.13.«Μήτιςγαρηφρόνησις». Alexander Phil. Η φρόνηση ορίζεται ως διοικητική αρετή: «Πρακτικός νους η φρόνησις ονομάζεται, περί τα συμφέροντα του βίου των ανθρώπων καταγινόμενος». Eustratius Phil. Aristotel. ethica Nicomachea comm. 291.29-31. «Άφρων: ο νοών αλλ ου φρονίμως διοικών». AmmoniusGramm. 56.2.

Η φρόνηση είναι ιδιαίτερο προσόν της ηγεσίας: «Το ηγεμονικόν (ο νους) στην κεφαλή είναι, γι αυτό μήτις και φρόνηση (η Αθηνά) καλείται». ChrysippusPhil. (001) 910.2. «Η Αθηνά μήτις και φρόνησις ούσα εκ της κεφαλής του Διός γεννιέται, επειδή αυτή το ηγεμονικό είναι ακούω δε να μυθολογείται πως η Αθηνά εκ της κορυφής (του Διός) εξήλθε και σ αυτό τίποτε δεν είναι άτοπο, διότι παραλλαγές συμβολισμών είναι τα περισσότερα».GalenusMed. (032) 3. 8.3-25. «Αθήνη: η φρόνησις μελλόντων και δεόντων προβλεπτική». EustathiusPhilol. etScr. (001) 132.14-18.

Το μεγαλείο της Φρόνησης  

Η φρόνηση είναι η ανώτερη και πολυτιμότερη των τεχνών: «Είναι δε η φρόνησις επιστήμη επιστημών και τέχνη τεχνών, που τας αρχάς (αξίες - σκοπούς) βεβαιώνει και εξετάζει την χρείαν». ThemistiusPhil. Rhet. Περί φρονήσεως (fragmentum) (037) 300.c.1-5.

Προσέξτε την επόμενη δήλωση:«Αιρετωτέρα (καλύτερη) και του ζήν εστίν η φρόνησις, κυριωτέρα (σημαντικότερη και) της αληθείας»! Iamblichus Phil. Protrepticus 44.24. Άρατο φρόνιμο λοιπόν μπορεί κάποια στιγμή, να μην ταυτίζεται με τις επί μέρους αλή-θειεςαλλάτοφρόνημα,ναδιαφοροποιείταιαπ’τηναλήθεια!Παράδειγμα: Το ψέμα, ο δόλος ή ο φόνος, που στ’ αλήθεια είναι κακό… όμως στον αφανιστικό πόλεμο, η φρόνηση τον καθιστά ζητούμενο!

Το αγαθό λοιπόν ορίζεται από το φρόνημα: «Η φρόνησις ηγείται των αγαθών, κανών τε και όρος ακριβέστατος των αγαθών, ουδείς άλλος εστί πλην ο φρόνιμος, όσα γαρ αν ούτος έλοιτο, (προκρίνει) ταύτα εστίν αγαθά, κακά δε τα ενάντια τούτοις ώστε φανερόν ότι κατά την κρίσιν κράτιστον (σημαντικότερο) εστί των αγαθών η φρόνησις». IamblichusPhil. Decommunimathematicascientia (003) 26.82. και 92. Το "αγαθό" λοιπόν δεν το ορίζει ο χαμένος στον κόσμο του καλοπροαίρετος φιλόσοφος, αλλά ο διοικητικά αρτιότερος, των περιστάσεων και προτεραιοτήτων ενημερωμένος και ο πλέον φρονηματισμένος!

Περί υπεροχής της διοικητικής φρονήσεως, έναντι της «επί πάση» φιλοσοφίας, γράφει σχετικά και ο Επίκουρος: «Το μεγαλύτερο καλό και όλων αρχή είναι η φρόνηση. Γι αυτό ψηλότερα κι απ την φιλοσοφία ακόμα στέκει η φρόνηση. Και απ αυτήν κινούν (ξεκινούν, ορίζονται) οι άλλες αρετές, που διδάσκουν πως δεν μπορεί κανείς να ζει ευχάριστα, χωρίς να ζει φρόνιμα». Διογένης Λαέρτιος - Βίοι Φιλοσόφων - Επίκουρος 132.

Η επόμενη δήλωση ξεκαθαρίζει το γιατί: «Τριάς ευβουλίας καλείται η φρόνησις, διότι των ανθρώπων τα παρόντα διορθώνει, τα μέλλοντα προβλέπει και εκ των ήδη γινόμενων λαμβάνει πείραν. Των τριών τούτων μερών του χρόνου εποπτική είναι η φρόνησις». Iamblichus Phil. Theologoumena arithmeticae 16.19-22. «Αθηνά δε εστι φρόνησις, Άρης δε αφροσύνη, ενάντια δε και πολέμιά εστι ταύτα αλλήλων». PorphyriusPhil. QuaestionumHomericarum(014) 20.42.

"Θεολογία" (αξιακές προτεραιότητες), φιλοθεΐα και φρόνηση

Παρακάτω έχουμε μια αξιοπρόσεκτη θεολογική πρόταση… ή αλλιώς την αποθέωση της φρόνησης: «Τι πότ εστί θεός; Νούς. Τί δε νούς εστί; Φρόνησις»! JoannesStobaeusAnthologus, Anthologium (001) 1.1.24.3. «Φρόνησις αγαθή θεός μέγας». SophoclesTrag. (008) 922.2.

Αβίαστα λοιπόν προκύπτει, η σχέση της φρόνησης με την θεοσέβεια. Στο έργο του Αντιγόνη, ο τραγικός Σοφοκλής, κλείνει βάζοντας τον χορό να λέει συμπερασματικά στον Κρέοντα: «Της ευδαιμονίας το πρώτο είναι η φρόνηση. Ανάγκη τα θεία να ευλαβείσαι. Για λόγια μεγάλα, μεγάλες πληγές οι αλαζόνες πληρώνουν. Την φρόνηση τα γερατειά διδάσκουν». Sophocles Trag. Antigone 1347-1353.

Ήμαστε βέβαια αναγκασμένοι να συμφωνήσουμε με τον ποιητή, αν και στο τέλος δεν κυριολεκτεί. Τα γηρατειά από μόνα τους, δεν διδάσκουν κατ’ ανάγκην την φρόνηση. Έχουμε δει πολλούς γέροντες, μακράν πάσης φρονήσεως! Την φρόνηση που εμείς αναζητούμε… διδάσκει ορίζει και εμπνέει, αποκλειστικά και κυριολεκτικά η μυθ-ιστορική προσωποποίηση της Νοημοσύνης "Αθηνάς"! Για την διδασκαλία λοιπόν της φρόνησης, υπάρχει πρωτίστως θέμα σωστής επιλογής "αθηνάδιων και οδυσσειακών γερόντων", με συγκεκριμένη μακροχρόνια εμπειρία… κάτι που και ο ποιητής σαφώς εισηγείται λέγοντας: «Ανάγκη τα θεία να ευλαβείσαι».

Μπορεί λοιπόν ο φιλόσοφος (ή ο σοφός) χωρίς φρόνηση, να είναι άοπλος, ατείχιστος και ανίσχυρος; Προφανώς! «Ισχύς και τείχος και όπλον σοφού η φρόνησις». Αριστοτέλους fr. 57 Rose. & JoannesStobaeusAnthologus, Anthologium 3.3.25.1. Θυμηθείτε απλώς το τέλος του μεγαλύτερου γεωμέτρη όλων των εποχών Αρχιμήδη, που ο θρύλος θέλει, χαμένος στον κόσμο του, να χάνει κάθε επαφή με τις προτεραιότητες και να πεθαίνει λέγοντας στον άξεστο σπαθοφόρο Ρωμαίο: «μη μου τους κύκλους τάραττε»! Βέβαια τα κείμενά μας υπαινίσσονται, ότι ο μεγάλος σοφός, αφοσιωμένος στις μελέτες του, δεν αντελήφθη καν την άλωση της πόλης!

Διαφορετικό λοιπόν πράγματα η σοφία απ’ τη φρόνηση; Προφανώς! Σοφία είναι ο πλούτος των γνώσεων και των δεξιοτήτων ή αρετών. Η φρόνηση όμως είναι η προσεκτική επιλογή και η υποταγή των δυνατοτήτων της σοφίας σου, στην υπηρεσία ενός μεγάλου ιδανικού ή σκοπού. Και τους ιδανικούς σκοπούς και στόχους… ορίζει η θεολογημένη φρόνηση της Αθηνάς!

Ο "Έρωτας", ο ανταγωνιστής της φρόνησης

Η Φρόνηση έχει όμως έναν αναπάντεχο αντίπαλο: «ο Έρωτας (ο πάσης φύσεως "έρωτας", ακόμα και για τις τέχνες της φιλοσοφίας) που είναι ο πιο ωραίος ανάμεσα στους αθάνατους θεούς, ο λυσομελής, που μεσ τα στήθη όλων των θεών και των ανθρώπων τη γνώση και την φρόνηση δαμάζει». Ησίοδος Θεογονία 120.

«Αφροδίτη την (ερωτική) επιθυμία εκφράζει, καθώς ο Ερμής τον λόγο, οι Μούσες τις τέχνες και η Αθηνά την φρόνηση». PlutarchusBiogr. etPhil. (113) 757.B.8. Αυτός είναι και ο λόγος που η Αθηνά αρνείται την ερωτική επιθυμία του τεχνίτη Ηφαίστου. Δεν επιτρέπει η "τέχνη" (που είναι ο έρωτας του Ηφαίστου) να ενωθεί μαζί της και να αλλοιώσει τους φρόνιμους σκοπούς της! Περισσότερα όμως επ’ αυτού, θα δούμε αναλυτικότερα στον υπότιτλο: "Ο ερωτευμένος Ήφαιστος".

Η διοικητική Αθηνά, απαλλαγμένη απ’ οποιονδήποτε μονομερή και βασανιστικό έρωτα, έχει πάντα καθαρή σκέψη για πόλεμο και ειρήνη! Για την Αθηνά ως ετοιμοπόλεμη φρόνηση, γράφει ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης: «Νομοθετεί η Αθηνά, δηλαδή η φρόνηση, δικάζει και οικονομεί και παντελώς την ειρήνη φροντίζει και ησυχάζει σε θεωρίες απασχολώντας εαυτήν με πολιτικά παιγνίδια και θηλυκή δήθεν και απαλή με πέπλα ενδύεται. Όταν όμως ο ανθρωποκτόνος πόλεμος ξεσπάσει και τις μάχες του αναλάβει, τα πέπλα της καταγής πετάει και μεταμορφωμένη επί το αρρενωπότερον, σαν καταιγίδα (κείμ: επαιγίζει) χτυπά τους αντιπάλους της, όχι μαλακά ή απαλά αλλά με γοργό βλέμμα και με την φοβερή και οφιοφόρο αιγίδα αρματωμένη». EustathiusPhilol. (001) 2.191.11-16.

Σωφροσύνη: ιδανική διαχείριση σοφίας και αρετών

«Δεν είναι χρυσάφι η φρόνησις, ουδέ αργύριον, ουδέ δόξα ουδέ πλούτος (πνευματικός ή υλικός) ουδ υγεία, ισχύς ή κάλλος. Τι λοιπόν είναι; (η ιδιότητα, που καθιστά κάποιον ικανό) Όλα τα παραπάνω καλώς να χρησιμοποιεί (κείμ: τούτα καλώς χρήσθαι δυνάμενον) και διά της οποίας (φρόνησης) όλα αυτά, (τα παραπάνω) ευχάριστα γίνονται και ένδοξα και ωφέλιμα. Άνευ δε φρονήσεως βάρος, άκαρπα, βλαβερά, αλλά και ντροπιαστικά για τον κάτοχό τους γίνονται». PlutarchusBiogr. Phil. Defortuna (97c-100a) 99.F.1-6.

«Φρόνησις(1ον) η κτώμενη τ αγαθά, (2ον) η φυλάττουσα (3ον) η αύξουσα και (4ον) η χρωμένη δεξιώς».PlutarchusBiogr. Phil. ConsolatioadApollonium 103.A.7. «Σπάνιον μεν ανδρεία και φρόνησις εν ανθρώποις». PlutarchusBiogr. Phil. TitusFlamininus (0007: 028) 11.4.2.

«Εγώ όμως πιστεύω πως μόνο τούτο το νόμισμα είναι γνήσιο, δηλαδή η φρόνηση και μ αυτό πρέπει ν ανταλλάσσουμε όλα τ άλλα, διότι όσα αγοράζονται και πουλιούνται (π.χ. τα προϊόντα και οι υπηρεσίες της φιλοσοφίας) μ αυτό το νόμισμα, τη φρόνηση, είναι πράγματι γνήσια και αληθινά και η ανδρεία και η σωφροσύνη και γενικά κάθε αληθινή αρετή με τη φρόνηση αποκτάται». Ιωάννου Στοβαίου Ανθολόγιον 2.22 Πλάτωνος Φαίδων 67e.

*   *   *

Φρόνηση λοιπόν διαφέρει φρονήσεως, αφού τελικά είναι η άρτια τέχνη της νίκης (άρα διοικητική επάρκεια ή αξιοσύνη) από οποιοδήποτε στρατόπεδο κι αν ασκείται και οποιονδήποτε σκοπό ή ιδανικό ("καλό" ή "κακό") κι αν υπηρετεί. Η φρόνηση λοιπόν φαίνεται να είναι: Το σύνολο των διοικητικών οπλικών συστημάτων (υλικών και πνευματικών αρετών-δεξιοτήτων) που εξασφαλίζουν τη νίκη! Την οποιαδήποτε νίκη, του οποιουδήποτε σκοπού!

Η φρόνηση όπως εδώ διαμορφώνεται, είναι η οργανωμένη συγκέντρωσης και διαχείριση δυνάμεων, για την επίτευξη νίκης. Δηλαδή η ίδια η διοικητική, διαχειριστική επάρκεια και η επιστημονική μεθοδολογία της επίτευξης αποτελεσμάτων, τουτέστιν σκοπού ή νίκης. Η Αθηνά λοιπόν, μακράν απέχει από του να είναι μόνο η θεά της σοφίας, διότι είναι η προσωποποίηση της νικηφόρου σοφίας.

Έχει δίκιο τελικά ο Ολυμπιόδωρος (Olympiodorus) όταν λέει: «πάσα αρετή φρόνησις εστίν». Πράγματι η ίδια η φρόνηση, μπορεί να είναι από ασήμαντη ή μονοσήμαντη, έως θαυμαστά πολυδιάστατη και πολυεπίπεδη. Έτσι υπάρχει ατομική, τεχνολογική, πολιτισμική και πολεμική φρόνηση…ήόπως αναφέρει και ο Αριστοτέλης: «αρχιτεκτονική, νομοθετική και πολιτική φρόνηση». EustratiusPhil. InAristotelisethicaNicomacheavicommentaria 337,7n.

Όλα αυτά όμως μεμονωμένα, μακράν απέχουν από την φρόνηση της Αθηνάς, που συγκεντρώνει αρμονικά την φρόνηση όλων των τύπων, στην υπηρεσία του ύψιστου ιδανικού… την σύλληψη, γέννηση, άνθιση, διατήρηση, επέκταση και διαιώνιση… με κάθε τύπο μάχιμης υπεράσπισης… του παραγόμενου απ’ αυτήν ελληνο-μεσογειακού πολιτισμού! Γι’ αυτό και η Αθηνά αναφέρεται ως: «συγκεφαλαίωση πασών των αρετών».LuciusAnneusCornutusRhil. 39.3-6. Γίνεται λοιπόν σαφές, πως η πολιτισμογόνος και υπερασπιστική φρόνησητηςΑθηνάς,περιλαμβάνειμόνοόσααυτήθεωρείπολύτιμα!

Γίνεται επίσης κατανοητό, πως άλλη η φρόνηση του πολίτη και άλλη του πολιτικού, άλλη του σοφού τεχνίτη, άλλη του στρατιώτη και τελικά άλλη του αξιωματικού ή στρατηγού… πόσο μάλλον πολλαπλά ανώτερη όλων, η φρόνηση της αρχιστρατήγου ελλανίας Αθηνάς, που συγκεφαλαιώνει, οργανώνει και διοικεί όλες μαζί τις τέχνες του "πολέμου", είτε αυτός είναι πόλεμος πολιτισμού, είτε κανονικός πόλεμος παρόντος ή μέλλοντος!

Περισσότερο δε κι απ’ αυτό, η "Φρόνηση της Αθηνάς", (δηλαδή η «σύνεση του Διός»), δεν παράγει μόνο πολιτισμό, αλλά μετά πάσης προσοχής, συλλέγει τα όπλα των ηττημένων εχθρών της, εξασφαλίζει έγκαιρη υπεροπλία, συνάπτει συμμαχίες, αντιλαμβάνεται και καταστέλλει απειλές εν τη γενέσει τους και προ πάντων, όπου αυτό είναι δυνατόν, μετατρέπει τα ίδια τα ευρήματα του πολιτισμού της, σε οπλικά συστήματα, ικανά να υπηρετήσουν οποιονδήποτε ήπιο ή θηριώδη νικηφόρο πόλεμο, έναντι οποιασδήποτε επιβουλής, ορατής ή αόρατης, παρούσης ή μελλούσης, που θα διανοηθεί να απειλήσει τον ελληνικό αθηνάδιο πολιτισμό της! «Το λέγειν την Αθηνάν καλά πέδιλα φορείν ουκ άλλο δηλοί, αλλ ότι της φρονήσεώς της αι ενεργητικαί δυνάμεις, στιβαραί και άλκιμοί εισι».ScholiaInHomerum, Odysseam1.96.1. «Φρόνηση: ακρίβεια νοόςΦρονήσεως μεν έργον(τους καιρούς διοικείν και) το στρατηγείν προς αντικείμενας δυνάμεις»!Pseudo-ZonarasLexicogr. (001) phi.1824.11-15.

Έτσι, τελειώνοντας συμπεραίνουμε, πως η φρόνηση του φιλοσόφου ή σοφού, απέχει από την φρόνηση της Αθηνάς, όσο ο θνητός απ’ τον αθάνατο… ή αλλιώς όσο ο εφήμερος αμύητος ήρωας, από το διαχρονικό, βαθυστόχαστο ιερατείο! Πράγματι, η εκπληκτική διοικητική πληρότητα (ολιστική φρόνηση) της Αθηνάς, είναι ίδιον της σοφίας "αθάνατου" ιερατείου, ενώ η απλοϊκή και μονοσήμαντη ανθρώπινη σοφία, κατάκτηση του ολιγόβιου ανθρώπου. Συνεπώς η φρόνηση της Αθηνάς, είναι σχεδόν αδύνατο να λειτουργήσει στην πρέπουσα έκτασή της, αν πίσω απ αυτήν δεν λειτουργεί και δεν "επιβάλλει" το δέον, ένα βαθύγνωμο, βαθυστόχαστο και πολύπειρο διαχρονικό "ιερατείο"!

Εύκολα λοιπόν οι ευφυέστεροι των ανθρώπων, (φιλόσοφοι) προβάλλοντας τα δικά τους φρονήματα, μπορούν να δημιουργήσουν έναν λαβύρινθο ιδανικών, διασπώντας τραγικά την αναγκαία ενότητα σκοπών και ιδανικών, που μόνο η Αθηνά μπορεί να υποδείξει!

Γενικότερα η φρόνηση είναι μια πολυεπίπεδη διοικητική ικανότητα, που ποικίλλει σε ύψος, στόχους και περιεχόμενο. Γι’ αυτό «ο Εμπεδοκλής έλεγε: μήτις αυξάνουσα κρίση και φρόνηση». SophoniasPhil. InAristotelislibrosdeanimaparaphrasis 115, 28. Πράγματι η ανθρώπινη φρόνηση, είναι επί συγκεκριμένου έργου, ενώ η φρόνηση της Αθηνάς, ταυτίζεται με την "παν-ουργία", δηλαδή επί παν έργον.

Όσο ευρύτερα και υψηλοτέρα τα ιδανικά που η σοφία ενσωματώνει,τόσοπεριπλοκότερηκαι η διαχειριστική φρόνηση που τα αξιο-ποιεί. Απαραίτητη λοιπόν η συνδυαστική σοφία και ανεπαρκέστατη αν όχι και επικίνδυνα μονόπλευρη, η μεμονωμένη σοφία του κάθε ειδήμονα, σε συγκεκριμένες τέχνες και τομείς. Η μεμονωμένη ειδική γνώση, όταν δεν υπακούει σε ιδανικά είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και δημιουργεί μια ελεύθερη αγορά, δικών της οπλικών συστημάτων, που τελικά το μόνο που καταφέρνει είναι να ισχυροποιεί τους αντιπάλους της, εξυπηρετώντας απλά την κοντόφθαλμη ιδιοτέλεια! Να το πω κι αλλιώς: Οι ανεξέλεγκτοι "σοφοί" είναι τελικά επικίνδυνοι, οι κατ Αθηνάν φρόνιμοι είναι το ζητούμενο!  

Ένα τέτοιο ιερατείο της Αθηνάς, (αν υπήρχε), θα ήταν σε θέση να οργανώσει και να εκμεταλλευτεί δημιουργικά την πανάρχαια διοικητική σοφία της Αθηνάς. Έχοντας συλλέξει με κάθε προσοχή, απ’ την εποχή ακόμα του πολυεπίπεδου και εκπαιδευτικότατου μύθου, το απόσταγμαόλωντωνχρόνωντηςπαντοειδούςανθρώπινηςαντιπαλο-γνωσίας της, θα αποκτούσε σταδιακά όλα της τα όπλα… διαθέτοντας ταυτόχρονα, την ευρύτερη δυνατή πανουργία!

Το εμβατήριο λοιπόν, ο ύμνος και ο "πυρρίχιος" της ελληνικής νίκης, λέγεται φρόνηση Αθηνάς! Αλλά χωρίς "χορευτές", κανένας "χορός" δεν μπορεί να στηθεί. Και «η δύναμη της Αθηνάς σε ουρανό και γη (πνευματικά και υλικά)… είναι τόση, όση και οι "χορευτές" (αφοσιωμένοι) της. Η δε μεγάλη της αξία υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους, γιατί οι χορευτές της Αθηνάς παιδιά θεών είναι». AeliusAristidesRhet. 002 10.32 - 11.3. «Χορευταί: οι τα θεία άδοντες». LexicaSegueriana (005) theta. 254.21.

Η ιδεο-θεά Αθηνά λοιπόν, η υπέρτατη αυτή, παν-ιαματική λατρεία της μυθολογικής και ιερής θεολογημένης και παν-ισόρροπης Νοημοσύνης, πρέπει να αποκτήσει ξανά τους δικούς της "χορευτές". Διαφορετικά, η μεν "Αθηνά" σαν ιερή αξία θα υπάρχει αιώνια, κοινωνικά όμως θα είναι ανύπαρκτη, αδρανής και αλειτούργητη!

Μ. Καλόπουλος

1 MHTIS PANOYRGIA

Μιχάλης Καλόπουλος: "Η ιστορία της Νοημοσύνης ΜΗΤΙΣ - ΑΘΗΝΑ και Οδυσσειακό Πνεύμα". Μηνάς Παπαγεωργίου (aka Beetlejuice)

Οκτώ περίπου χρόνια μετά την κυκλοφορία του τελευταίου του πονήματος, ο ερευνητής κ. Μιχάλης Καλόπουλος παρουσίασε στην καρδιά του καλοκαιριού το νέο και πολυαναμενόμενο βιβλίο του που φέρει τον τίτλο: «Η ιστορία της Νοημοσύνης: Μήτις – Αθηνά και Οδυσσειακό Πνεύμα». Ο Μηνάς Παπαγεωργίου στρώθηκε στο διάβασμα και στη συνέχεια επικοινώνησε με το δημοφιλή συγγραφέα θρησκευτικής κριτικής, ώστε να του θέσει τα ερωτήματά του.

 

 Μέσα στο καλοκαίρι του 2014 παρουσιάσατε στο ελληνικό κοινό το νέο σας βιβλίο με τίτλο «Η ιστορία της Νοημοσύνης: Μήτις – Αθηνά και Οδυσσειακό Πνεύμα». Τι ακριβώς πραγματεύεται;

Στην ερώτησή αυτή θα απαντήσω επιγραμματικά, λέγοντας πως πρόκειται για ένα βιβλίο που ασχολείται κυρίως με «την χαμένη ευκαιρία των Ελλήνων να μετατραπούν από έθνος φιλοσόφων, σε σώφρονες διαχειριστές παγκόσμιου πολιτισμού».

Πέρασαν 9 χρόνια από την κυκλοφορία του τελευταίου σας βιβλίου, που ολοκλήρωσε έναν κύκλο πετυχημένων συγγραφικών έργων στο πεδίο της θρησκευτικής κριτικής της χώρας μας. Στην περίπτωση της «Ιστορίας της νοημοσύνης» παρατηρούμε μία στροφή της στόχευσής σας σε μία μορφή αυτοκριτικής για τους Ελληνες. Γιατί αποφασίσατε να το κάνετε αυτό; 

Ερμηνεύοντας κριτικά τους κώδικες συμπεριφοράς των ηρώων της Βίβλου για 20 περίπου  χρόνια, μου δημιουργήθηκε η εξής οδυνηρή για μας τους Ελληνες απορία: Πως γίνεται ο Ιουδαϊσμός με ελάχιστα μέσα και προϋποθέσεις να μεγαλουργεί παντού και πάντα, ενώ ο Ελληνισμός με τις ασύγκριτα μεγαλύτερες δυνατότητες στον ιστορικό στίβο, να φθίνει σταδιακά και από το ψηλότερο βάθρο του δημιουργού, να αλλοτριώνεται οδυνηρά και ανεπανόρθωτα;

Οπως καταλαβαίνετε, το να βρεθούν τα αίτια μια τέτοιας τραγικής και ανεξήγητης ανακολουθίας, ήταν μεγάλος πειρασμός για μένα! Αλλωστε, όπως παραδέχομαι και στο βιβλίο μου, ήταν νεανικό μου όνειρο, να γράψω κάτι περί ολοκληρωμένης νοημοσύνης.

 

Το νέο σας βιβλίο, ξεκινά με μία ανάλυση αρχαίων ελληνικών μύθων σχετικά με τους Θεούς, που καταλήγουν σε εκτενείς αναφορές που σχετίζονται με την Αθηνά. Γιατί δίνετε ιδιαίτερη σημασία στη θεά της γνώσης;

 

Γιατί ακριβώς αυτό είναι το κεντρικό ζητούμενο του βιβλίου, και αν θέλετε και η πεμπτουσία της Ελληνικής θεολογίας. Η ιδεο-θεά Αθηνά είναι η πνευματικότερη και η διοικητικότερη θεολογική σκέψη των Ελλήνων. «Στρατηγική είναι (η Αθηνά) και διοικητική πολέμων και υπερμαχητική του δικαίου. Δεινότης δε περί πάντων είναι και συγκεφαλαίωμα πασών των αρετών»! Lucius Anneus Cornutus Rhil. 35-39.

Είναι η ίδια η διοικητική πανουργία και η ουσία της αντιπαλογνωσίας, κάτι που τόσο πολύ έλειψε από τους Έλληνες… Γι αυτό και η Αθηνά βγαίνει (γεννιέται) από την «κεφαλή» του «Ζηνός», δηλαδή της θεοποιημένης ζωής, όπως μας αποκαλύπτουν τα μυθο-θεολογημένα κείμενα των Ελλήνων: «Την ζωήν ονοματίζουν τω του Ζηνός και Διός ονόματα». Olympiodorus Phil.

Απ’ την ίδια λοιπόν την μελέτη της Ζωής, στο μυαλό τον Ελλήνων γεννιέται η διοικητική αξιοσύνη και φέρει το όνομα Αθηνά ή Αθρηνά. «Αθρηνά: Το όνομα της Αθηνάς από την αρχαιότητα δυσετυμολόγητον είναι. Κάποιοι από του αθρήν λέγεται πως προέρχεται και γι’ αυτό Αθρηνάν αυτήν αποκάλεσαν. Αθρείν δε σημαίνει το περισκοπείν και μετ’ επιτάσεως οράν». Lucius Annaeus Cornutus Ph (002) 36.1.

Η «Αθηνά», λοιπόν, είναι η σημαντικότερη σχολή σκέψης, άρτιου πόλεμου και ειρήνης, που δημιουργήθηκε ποτέ απ’ τον άνθρωπο. Τα 400 προσωνύμιά της, που θα βρείτε στο βιβλίο αυτό (αναλύονται εκτεταμένα και καταλαμβάνουν 100 περίπου σελίδες, με 1250 παραπομπές στην ελληνική Γραμματεία), περιγράφουν με λεπτομέρειες τα μύρια διοικητικά προσόντα της κυριολεκτικά απίστευτης αυτής ιδεο-θεάς. Αξίζει δε να σας πληροφορήσω πως για το σύνολο της τεκμηρίωσης αυτού του βιβλίου, χρειάστηκαν 2,5 χιλιάδες περίπου παραπομπές στην ελληνική Γραμματεία!

 

Στη συνέχεια αναλύετε τη σημασία των ανθρωπόμορφων χαρακτηριστικών των Θεών και της αποδοχής τους από την μεγάλη μερίδα του λαού. Ποια η σημασία των ισορροπιών που θα όφειλε να κρατήσει ένας σοφός οδυσσειακός ηγέτης αναφορικά με την ανάπτυξη των πάσης φύσεως δεισιδαιμονιών στον λαό του (χρησιμοποιείτε εδώ τον όρο «διοικητική θεολογία»); Θεωρείτε ότι κάτι τέτοιο επιτεύχθηκε ικανοποιητικά στον αρχαίο ελληνικό κόσμο;

 

Απ’ την απώτατη αρχαιότητα οι μύθοι μας πληροφορούν με σαφήνεια πως οι Ελληνες ευσεβούνται και λατρεύουν «θεούς», που δεν ήταν παρά φυσικές δυνάμεις και έννοιες. Παράδειγμα, ο πρώτος των ελληνο-μεσογειακών θεών (θεολογικών περιόδων) δεν έχει τίποτε μεταφυσικό, αφού δεν είναι άλλος από τον φυσικότατο Ωκεανό. Σταδιακά, όμως, ακολουθούν πιο λεπτές έννοιες, δηλαδή πνευματικότερες «οντότητες», όπως ο Ουρανός και ο Κρόνος-Χρόνος. Αυτοί οι «θεοί» δεν είναι παρά φυσικές δυνάμεις, ή ενδιαφέρουσες κατανοήσεις εννοιών, που βοηθούν και ρυθμίζουν την υπέρτατη αγωνία της επιβίωσης.

Ο «Ζευς», για παράδειγμα, δηλαδή ο τέταρτος «θεός» (ή θεολογική περίοδος) των Ελλήνων, δεν είναι τίποτε περισσότερο από την ίδια την Ζωή, (κύκλους και ταμιευτήρες ζωής), που έλκει μάλιστα την καταγωγή του, απ’ την παμμήτειρα Γαία ή Γη. «Το του Ζηνός όνομα ευφυώς ο ποιητής έπλασε προς αλληγορίαν, παρήκται (παράγεται) δε από της ζωής, ζωή δε και ταμία (ταμιευτήρες) ζωής, ποιος μπορεί να είναι άλλος ή ο επί πάσι θεός;»! Michael Psellus Polyhist. «Την ζωήν ονοματίζουν τω του Ζηνός και Διός ονόματα», Olympiodorus Phil.

Η λατρευτική εποχή της Ζωής ή Ζηνός, σηματοδοτεί κυριολεκτικά την έκρηξη της γνώσης, της επιστημοσύνης και της κατάκτησης των μεσογειακών τεχνών. Ομως στην αέναη αυτή διάδοχη των θεών, κέντρο μελέτης του συγκεκριμένου βιβλίου, είναι η πέμπτη διαφαινόμενη θεολογική περίοδος, που όπως όλα δείχνουν δυστυχώς δεν πρόλαβε να εδραιωθεί στην κατανόηση των Ελλήνων, και που θα έπρεπε να λέγεται «αθηνάδιος πολιτισμός», φέροντας το όνομα της παν-ισόρροπης κόρης του Ζηνός και της Μήτιδος, Αθηνάς! Της σημαντικότερης ελληνίδας ιδεο-θεάς, που όχι μόνο γεννήθηκε από το «κεφάλι» (διανοήματα) της Ζωής-Ζηνός, αλλά συγκεφαλαιώνει, συγκεκριμενοποιεί και εκφράζει όλα εκείνα τα διοικητικά προσόντα (εθνωφελούς διοικητικής φρόνησης), που απαιτούνται για την σωστή συγκρότηση, λειτουργία και εδραίωση ενός γιγάντιου πολιτισμού, όπως ο Ελληνικός!

Δυστυχώς, εκτεταμένα ευρήματα από την ελληνική Γραμματεία δείχνουν, ότι για πολύ συγκεκριμένους λόγους, αυτή η πέμπτη θεολογική περίοδος δεν έγινε επαρκώς αντιληπτή, και φυσικά δεν αξιοποιήθηκε, απ’ τους ίδιους τους Ελληνες που με τόση σοφία την υπέδειξαν!

Ας έλθουμε τώρα στο μεγάλο ζήτημα του ανθρωπομορφισμού των θεών ή της αδήριτης διοικητικής ανάγκης για τη διαχείριση της λαϊκής δεισιδαιμονίας. Ως δεισιδαιμονία δε, ορίζεται η υπερβολική θεολογία: «Ο δεισιδαίμων, περί πάντων τον θεόν αιτιάται». Plutarchus Biogr. Phil. De superstitione 168.B,1. Οι δημιουργοί, λοιπόν, των αρχαίων μύθων, είχαν την σοφία να καλύπτουν αυτή την ανάγκη αναφερόμενοι στους θεούς με ανθρωπινά χαρακτηριστικά και συμπεριφορές… Γεγονός που άγγιζε κατευθείαν την λαϊκή φαντασία, δημιουργώντας ανάλογες κοινωνικές συμπεριφορές και κοινά λατρευτικά ήθη και έθιμα, δημιουργώντας στον λαό μια ενιαία, εθνική, θεολογική και ενωτική ιδεολογική χημεία, ή αλλιώς έθος, εκ του οποίου απορρέει και η έννοια του έθνους. «Έθος: παρά το έθω, το εξ έθους τι διαπράττομαι, εξ ού και έθνος». Etymologicum Gudianum 003 epsilon. 404.23.

Κάποια στιγμή, όμως, και για εσφαλμένους λόγους, που αναλύονται εκτεταμένα στο βιβλίο μου, ξέσπασε η θύελλα της φιλοσοφίας. Η επίμονη και μεθοδική κριτική σκέψη αποδυνάμωσε τα διοικητικά χαλινάρια της λαϊκής θεολογίας.  Φαίνεται λοιπόν πως η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων διανοητών ξεχάστηκαν υπερβολικά στον υπέροχο κόσμο και τις χαρές των φυσικών ανακαλύψεων, παραμελώντας, αμφισβητώντας ή και περιθωριοποιώντας βάναυσα την ελληνική (διοικητική) θεολογία, αφήνοντας έτσι καχεκτική, αδιαχείριστη και αδιαμόρφωτη τη λαϊκή δεισιδαιμονία.

Ο λαϊκός άνθρωπος, όμως, ποτέ δεν ήταν σε θέση να κάνει λεπτούς φιλοσοφικούς διαχωρισμούς και ανέκαθεν αρέσκετο στους ανθρωποκεντρικούς μύθους και την προσωποποίηση των θεών, που κάλυπταν ένα ολόκληρο φάσμα από τις μεταφυσικές του ανησυχίες. Αυτή ήταν μια λαϊκή αναγκαιότητα, την οποία έπρεπε να διαχειριστούν με οδυσσειακή λεπτότητα τα ελληνικά ιερατεία, επιτρέποντας και διαχειριζόμενοι αυτές τις δεισιδαιμονικές υπερβάσεις, κρατώντας τον φύσει δεισιδαίμονα άνθρωπο, και κατ’ επέκταση τον ελληνισμό, προσκολλημένο στα δικά του συμφέροντα και ιδανικά. Δυστυχώς το σφοδρό κύμα της φιλοσοφίας (ανίχνευση αληθειών) διέγραψε μονοκονδυλιά αυτή την λαϊκή ανάγκη και ο απλοϊκός ελληνο-μεσογειακός κόσμος, αναζήτησε σταδιακά την κάλυψη αυτής της επιθυμίας σε ανατολίτικες θρησκείες, που ευχαρίστως πρόσφεραν κάθε μορφή ανθρωπομορφικής δεισιδαιμονίας στους μεσογειακούς της πελάτες, κάνοντας, όμως, όπως είναι φυσικό, ταμείο υπέρ των δικών τους θεών, ιερατείων, εθνών, σκοπιμοτήτων και ιδανικών.

 

«Η ιστορία της Νοημοσύνης» θέτει επί τάπητος ένα ζήτημα που ελάχιστοι συμπατριώτες μας έχουν τολμήσει να θίξουν κατά το παρελθόν: Γιατί οι Ελληνες βρέθηκαν στο καναβάτσο της ιστορίας αδυνατώντας να αποκτήσουν ένα διαχρονικό, ενιαίο και ισχυρό διοικητικό κέντρο; Μπορείτε να μας αναπτύξετε εν συντομία τη δική σας άποψη επ’ αυτού;

 

Το δυστύχημα με τον ελληνικό πολιτισμό είναι ότι ξεχάστηκε η σημαντικότερη θεά του ελληνικού πάνθεου η Μήτιδα (η μητέρα της Αθηνάς) που εκφράζει την «πολύτροπο νόηση των Ελλήνων»… Τουτέστιν την πανουργία. Η δε «πανουργία» (που επί «παν έργο» ορίζεται), είναι θεμέλιο τόσο της παράγωγης, όσο και της εδραίωσης ενός πολιτισμού. Στους ελληνικούς μύθους, η καταγεγραμμένη ιστορία της πανουργίας, του πολιτισμού και της νοημοσύνης, ακολουθεί τη γραμμή σκέψεως και συμπεριφοράς της Μήτιδος – Αθηνάς και του Οδυσσέως. Παραδόξως και οι τρεις αυτές μεστές νοημάτων και διδαχών μυθ-ιστορικές οντότητες, σταδιακά απαξιώνονται από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό! Ετσι το δομικό αυτό εθνικό ελάττωμα, με τη μορφή της διοικητικής ανεπάρκειας, στοίχισε την πτώση και την συντριβή του μεγαλύτερου πολιτισμού που γέννησε ποτέ η ανθρωπότητα.

Οπως προανέφερα, η αναζήτηση της διοικητικής ανεπάρκειας των Ελλήνων, βρίσκεται στο κέντρο του συγκεκριμένου βιβλίου. Ενας άρτιος και πολλά υποσχόμενος πολιτισμός για να λειτουργήσει, έχει ανάγκη από δυο πολύ συγκεκριμένους μηχανισμούς: πρώτον την δυνατότητα παράγωγης πολιτισμού και δεύτερον (και εξίσου σημαντικό, αν όχι σημαντικότερο) την απόλυτη δυνατότητα παντοειδούς υπεράσπισης, διαχείρισης και εδραίωσης του παραγόμενου πολιτισμού!

Ακριβώς γι’ αυτό, λοιπόν, και η μοναδική πάνοπλη θεά Αθηνά είναι διφυής. Δεν είναι μόνο «μητέρα τεχνών», αλλά και αυτή καθεαυτή η τέχνη του πόλεμου και της επικράτησης απέναντι σε κάθε μορφή πολέμου. Η θεά Αθηνά δεν κρατάει ματαίως την νίκη στο χέρι της: «Δεν είναι στα πάντα λυσιτελής η θεά; Ου γαρ εστί Αθηνάς νίκη κυρία, αλλ’ Αθηνά νίκη αεί». (Οχι μόνο η Αθηνά είναι κυρία της νίκης, αλλά νίκη παντοτινή-αιώνια). Aelius Aristides Rhet. 13.13-16.

Ο πόλεμος απαιτεί πλήρη κατανόηση της πανουργίας, και η απόλυτη θεότητα της πανουργίας είναι μόνο η Αθηνά. Δεν είναι ο Απόλλωνας (που τελικά επικράτησε στην αρχαιότητα), αλλά κατ’ εξοχήν και μόνο η θεά Αθηνά, γι’ αυτό και αποκαλείται «Πολυμήτις, Δολομήτις και Δολοπλόκος». Φαίνεται πως όποιος δεν γνωρίζει σε βάθος τι είναι πανουργία και τα όπλα που αυτή μεταχειρίζεται, δεν είναι μόνο ανίκανος να την χρησιμοποιήσει, αλλά το χειρότερο όλων, δεν είναι καν σε θέση να την αναγνωρίσει όταν αυτή αφανιστικά του επιτίθεται! Θυμηθείτε: «Ο τον δεσμόν περιέχων και της λύσεως οίδεν ανάγκην». Proclus Phil., In Platonis rem publicam commentarii 1.143.16. Τουτέστιν. «όποιος γνωρίζει τα δεσμά και της λύσεως βλέπει (τον τρόπο και) την ανάγκη»! Αλλιώς, όχι μόνο το τρόπο αγνοεί, αλλά η ίδια η ανάγκη λύσεων, απλά… δεν του είναι ορατή!

Παρ’ όλα αυτά, ο ελληνικός πολιτισμός του Διός, έγειρε κυρίως μονόπλευρα προς την παραγωγή απολλώνιου πολιτισμού, και έχασε την επαφή του με την παν-ισόρροπη θεά της ειρήνης και του πολέμου, την θεά Αθηνά. Ετσι στην κλασική ελληνική αρχαιότητα, έχουμε ήδη έναν γιγαντωμένο απολλώνιο, και όχι όπως θα έπρεπε, έναν άρτιο διακριτικά αθηνάδιο πολιτισμό.

 

Ποια είναι τα όπλα με τα οποία οι Ελληνες της ύστερης αρχαιότητας θα μπορούσαν να είχαν ακολουθήσει ένα διαφορετικό μονοπάτι στρατηγικής αναφορικά με την πορεία του Ελληνισμού;

 

Ολόκληρο το βιβλίο μου αναλίσκεται σε προτάσεις που θα βοηθήσουν την απαλλαγή μας απ’ την οδυνηρή στρέβλωση του αρχαιοελληνικού μας πολιτισμού, προς έναν οδυσσειακότερο, αντιπαλογνωστικότερο επανελληνισμό. Προτάσεις ομολογουμένως τολμηρές και αναπάντεχες, που όμως αν λάβουμε σοβαρά υπ’ όψιν μας τις οδυνηρές ήττες και την τελική συντριβή και τον αφανισμό του ελληνικού λαού και των προτάσεών του, θα δούμε πως δεν στερούνται εντελώς ρεαλισμού.

Είναι δύσκολο εδώ να περάσω στην περίληψη αυτών των ιδεών, γιατί θα στερήσω απ’ τον αναγνώστη την χαρά της έκπληξης κατά την ανάγνωση του βιβλίου. Το μόνο που μπορώ να πω είναι, ότι η αναξιοποίητη οδυσσειακή σκέψη θα έπρεπε να θεωρείται η μάχιμη πτέρυγα του ελληνισμού. Κι όμως, δυστυχώς η συστηματική απαξίωσή της και η ανεξήγητη επίμονη απουσία της, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την οδυνηρή πτώση του Ελληνα, στο καναβάτσο της ιστορίας εδώ και χιλιετίες.

Για να κεντρίσω όμως την αναγνωστική σας διάθεση θα σας αναφέρω ότι: Η αντιπαλογνωσία, ο υψιπετής δόλος, το παραπλανητικό ψέμα και η ενωτική θεολογία, είναι τα σημαντικότερα εργαλεία πολέμου. Είναι αυτή καθεαυτή η λειτουργία και ο μηχανισμός της νίκης. Δυστυχώς ο ελληνισμός πολύ μικρή αξία έδωσε σ’ αυτά τα υπερόπλα. Ετσι όχι μόνο δεν κατάφερε να τα χρησιμοποιήσει, αλλά ούτε καν τα αντελήφθη όταν αυτά χρησιμοποιήθηκαν εναντίον του.

 

Κοιτάζοντας πίσω στο χρόνο θεωρείτε ότι τα βιβλία σας, που σημείωσαν πολλαπλές επανεκδόσεις, επηρέασαν το κοινό και αν ναι με ποιο τρόπο; Ποια είναι τα συγγραφικά σχέδια του Μιχάλη Καλόπουλου για το μέλλον;

 

Από τα αναρίθμητα μηνύματα και επιστολές αναγνωστών μου και από το διαδικτυακό κοινό που παρακολουθώ, συμπεράνω πως ο «αβρααμισμός» σ’ όλες τις εκδοχές του έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα. Υποθέτω λοιπόν πως έχω συμβάλει κι εγώ σ’ αυτό.

Οι επόμενοι συγγραφικοί μου στόχοι είναι επικεντρωμένοι κυρίως στην ανάδειξη των δομικών ελαττωμάτων του περίλαμπρου κατά τα αλλά ελληνικού πολιτισμού… Που ας μη γελιόμαστε, είναι πολλά! Ελπίζω δε σε επόμενο βιβλίο μου να δείξω σαφέστερα την οδυνηρή υπερβολή του απολλώνιου ελληνισμού, και την καυτή ανάγκη ανάδειξης της οδυσσειακής και αθηνάδιας φρόνησης.

 

Τελικά ο σύγχρονος Ελληνας του 21ου αιώνα έχει ανάγκη από νέους μύθους; Αν ναι, ποια πρέπει να είναι η φύση και η χρησιμότητά τους;

 

Τους μύθους και τους ήρωες, τους γεννά η αναπάντεχη νίκη μας απέναντι στους αφανιστικούς γίγαντες. Ο Ελληνισμός σήμερα βρίσκεται σε εξαιρετικά δεινή θέση. Ο οριστικός αφανισμός μας ως έθνος, είναι προ των θυρών. Οποιοι, με οποιονδήποτε τρόπο, βοηθήσουν να σκοτώσουμε τον «κύκλωπα» που μας καταβροχθίζει, θα γίνουν ο αυριανοί θρύλοι στην ιστορία του ελληνισμού, και η αφετηρία για νέους μύθους οδυσσειακής νίκης απέναντι στο φαινομενικά αδύνατο! Το «οδυσσειακό πνεύμα» και η «κατ’ Αθηνάν φρόνησις» σ’ αυτό ακριβώς τον σκοπό καλούνται να βοηθήσουν.

 ..............

Εν κατακλείδι θα σας δώσω και μια συνοπτική περιγραφή, μια τάξης ιδεών που θα πρέπει να διέπει έναν άρτιο, λειτουργικό και κυρίαρχο πολιτισμό, που δυστυχώς δεν περιλαμβάνεται στο συγκεκριμένο μου βιβλίο, γιατί είναι συνειδητοποίηση που επήλθε μετά την έκδοσή του!

 

Θεολογία: ανίχνευση, διάδοση και επιβολή ιδανικών (διατήρηση, αναθεώρηση, και εξιδανίκευση ιδανικών).

Επιστημοσύνη: μεθοδική ανίχνευσης αληθειών «επί παντός και επί πάση»

Φιλοσοφία: κυρίως και πρωτίστως ανιχνεύσεις πλάνης και προτεραιοτήτων!

Διοίκηση: μεθοδική συγκεφαλαίωση και αξιοποίηση όλων των παραπάνω γνώσεων και δυνατοτήτων για την εξασφάλιση της νίκης.

Σκοπιμότης: την εξασφάλιση του μεγίστου ζητούμενου της νοημοσύνης την πρόνοια!

 

Φυσικά κάθε βελτίωση, αναδιάταξη ή και διάψευση των παραπάνω θέσεων είναι εσαεί ζητούμενο!

                             Ν. Καλόπουλος

 

Who is Who: Ο συγγραφέας και ερευνητής Μιχάλης Καλόπουλος, γεννήθηκε το 1949 στη Θεσσαλονίκη. εζησε για χρόνια στο εξωτερικό όπου σπούδασε σε θετική κατεύθυνση. Από το 1983 ζει μόνιμα στη Θεσσαλονίκη.

Από πολύ νωρίς ασχολήθηκε συγγραφικά με το πρόβλημα της νοημοσύνης και της ανθρώπινης συμπεριφοράς απέναντι στην οργανωμένη θρησκεία. Μελέτησε για 17 έτη τα βιβλικά κείμενα, Μυθολογία, Ιστορία και Αρχαιολογία. Είναι μέλος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Ιστορικών, καθώς και της American Historical Association της Washincton DC. Είναι δε ιδρυτής, πρόεδρος και εκπρόσωπος του Συνδέσμου Σκεπτικιστών Ελλάδος.

Τα βιβλία που έχει συγγράψει και κυκλοφορούν είναι τα: «Το μεγάλο ψέμα», «Ο ένοπλος δόλος», «Αβραάμ ο μάγος», «Το θέατρο της σωτηρίας», «Θαύμα ή απάτη: Το φως της Ιερουσαλήμ;», «Ο μάγος που λύγισε το μέλλον», «Η ιστορία της νοημοσύνης: Μήτις Αθηνά και οδυσσειακό πνεύμα». Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες για τη δράση και το έργο του στο www.greatlie.com

Κράτα το

Κράτα το

Κράτα το

 XAMODRAKI KRYMENOS DOLOS

Οι καλά κρυμμένοι εφευρέτες και διακινητές των επίμονων δεινών του κόσμου μας. Του Μ. Καλόπουλου

«Κεκρυμμέναι ενίοτε εισίν αι ζητήσεις και οι εχθροί αφανείς»

Πρόσφατα διάβασα το παρακάτω ενδιαφέρον άρθρο:

ΣΟΚΑΡΙΣΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ!!! Υπάρχουν ΑΝΘΡΩΠΟΙ που γεννιούνται και είναι ΤΑΓΜΕΝΟΙ για τη σωτηρία της ανθρωπότητας!!!

http://pisoapothnkoyrtina.blogspot.gr/2015/12/blog-post_418.html

Στο υπέροχο αυτό κατά τα άλλα άρθρο, υπάρχει ένα τεράστιο λάθος… Το τεράστιο αυτό λάθος είναι πως δεν γεννιούνται μόνο «κάποιοι» άνθρωποι με την επίμονη αυτή διάθεση να σώσουν την ανθρωπότητα και τον πλανήτη, αλλά ότι όλα σχεδόν τα παιδάκια του κόσμου, γεννιούνται μ' αυτήν την μικρή ή μεγάλη έμφυτη και υπέροχη προδιάθεση του σωτήρα!

Το πραγματικά σοκαριστικό είναι άλλο… ότι όλες αυτές οι αγνές παιδικές ψυχούλες, καθοδόν προς την ενηλικίωση παραλαμβάνονται από γιγαντωμένες και οργανωμένες απάνθρωπες κοινωνικές δυνάμεις εξαθλίωσης, (θρησκείες, εκπαίδευση, ψευδο-ιδεολογίες, ψυχωτικές άμονες, εθνισμοί, ιδιωτικοί ευδαιμονισμοί κλπ) που ανελέητα και μεθοδικά όχι μόνο παραπλανούν, δηλητηριάζουν και τελικά καταστρέφουν στους νέους αυτούς ανθρώπους, αλλά εξαλείφουν μεθοδικά και κάθε τους δυνατότητα στην εκπλήρωσης αυτής της σωτηριακής τους διάθεσης!

Το τελικό φρικτό αποτέλεσμα είναι: αιώνες τώρα… απ' τη μια να έχουμε τους ελαχίστους εκείνους που κατάφεραν να ξεφύγουν απ' την οριστική τους ισοπέδωση, διασώζοντας κάποια ελάχιστα αποθέματα θέλησης και δυνατοτήτων, για να πραγματώσουν κάτι απ' την αρχική σωτηριακή τους διάθεσης, και απ' την άλλη να έχουμε τις ατέλειωτες στράτευες των ανθρώπων εκείνων, που ενώ αρχικά με την πάναγνη παιδική τους ψυχούλα, ξεκίνησαν σωτηριακά, τώρα, απολύτως λοβοτομημένοι, απόλυτοι υπηρέτες των διεστραμμένων πνευματικών τους εμφυτευμάτων, χάριν προσωπικής επιβίωσης και ιδεολογικής τους επικράτησης, να επιδίδονται πλήρεις δυνατοτήτων και μετά μανίας, στην καταδίωξη και τον οριστικό αφανισμό, όλων εκείνων που αντιστέκονται στην τελική τους επικράτηση και τον πνευματικό τους αλιθοριζμό!

Αυτούς τους εκπαιδευμένους εχθρούς κάθε προόδου και κάθε δίκαιας αμφισβήτησης, αυτά τα πολυπληθή, θορυβώδη και συχνά πανίσχυρα σκυλιά του κατεστημένου, έχει δυστυχώς η φιλοπρόοδος ανθρωπότητα συνεχώς απέναντι της. Αυτούς τους αθέλητα κακούς, αυτούς του γενίτσαρους της διεστραμμένης πλέον δικής τους αρχικής αυτοφυούς καλοσύνης, έχει να αντιμετωπίσει όποιος δεν υπέκυψε στους δελεασμούς, τα ψυχικά και σωματικά τραύματα των ολίγων αρχαίων αιωνίων και πραγματικών κακοποιών ηγετών του κόσμου μας.

Βέβαια το κακό δεν σταματά ούτε εδώ, αλλά γίνεται οδυνηρότερο, όταν συνειδητοποιείς, ότι οι δυο αυτές οδυνηρά κακοποιημένες παρατάξεις, ευχαρίστως αλληλοεξοντώνονται, χωρίς δυστυχώς ποτέ να αντιληφτούν, ότι σε έναν άλλο "ορίζοντα", σε μια άλλη "παράλληλη ζωή", σε μια "αόρατη διάσταση", αλλά και σε εντελώς κοινή θέα και απόλυτη αποδοχή, ζουν καλά κρυμμένοι, όλοι εκείνοι, οι λίγοι, οι διαχρονικοί κακοποιοί, που είναι οι πραγματικοί εφευρέτες και διακινητές των πλέον επίμονων δεινών του κόσμου μας.

 Μ. Καλόπουλος

 

Μέχρι σήμερα η ανθρώπινη απλοϊκότητα, αν και έχει περιοριστεί, εξακολουθεί να βλέπει θεούς και δαίμονες, πίσω απο ανεξήγητα φαινόμενα. Μάλιστα δεν είναι λίγες οι φορές, που με σοβαρότητα υποθέτουν πως και για τα ανθρώπινα σφάλματα, ευθύνεται κάποια παρόμοια δύναμη!

Διαβάστε περισσότερα: ΘΕΟΣ ή ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ; Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ - ΜΕΡΟΣ Β -

Μέχρι σήμερα η ανθρώπινη απλοϊκότητα, αν και έχει περιοριστεί, εξακολουθεί να βλέπει θεούς και δαίμονες, πίσω απο ανεξήγητα φαινόμενα. Μάλιστα δεν είναι λίγες οι φορές, που με σοβαρότητα υποθέτουν πως και για τα ανθρώπινα σφάλματα, ευθύνεται κάποια παρόμοια δύναμη!

Διαβάστε περισσότερα: ΘΕΟΣ ή ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ; Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ - ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ Μ. ΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ.