logo

fb youtube rss

Σύνδεση

O Μαρξ μάλλον αδίκησε το όπιο, παρομοιάζοντάς το με τη θρησκεία. Διότι, ενώ το όπιο, πέρα από τις καταστροφικές του συνέπειες, περιέχει και συστατικά τα οποία έχουν θεραπευτικές ιδιότητες, το ίδιο δεν συμβαίνει με τη θρησκεία: Αυτή δεν φαίνεται να έχει καμιά θετική πτυχή. ΤΑΚΗΣ ΜΙΧΑΣ - ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 21/11/2006

Πλανήτης ΓΗ

 Ο Μαρξ, το όπιο και η θρησκεία

 Του ΤΑΚΗ ΜΙΧΑ (ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 21/11/2006 ) 

Ο Μαρξ, όπως είναι γνωστό, παρομοίαζε συχνά τη θρησκεία με το όπιο. Η φράση του «Η θρησκεία είναι το όπιο των λαών» είναι αναμφίβολα ένας από τους πιο διάσημους φιλοσοφικούς αφορισμούς.

Για το Γερμανό φιλόσοφο, η θρησκεία, όπως και το όπιο, δημιουργεί ευχάριστες παραισθήσεις στα άτομα που τα εμποδίζει αφ' ενός να δουν τη σκληρή πραγματικότητα της εκμετάλλευσης και αφ' ετέρου να εξεγερθούν εναντίον των καταπιεστικών συνθηκών που αντιμετωπίζουν. Με άλλα λόγια και τα δύο αποχαυνώνουν.

Όμως σύγχρονες επιστημονικές έρευνες των κοινωνικών επιπτώσεων της θρησκείας δείχνουν ότι ο Μαρξ μάλλον αδίκησε το όπιο, παρομοιάζοντάς το με τη θρησκεία. Διότι, ενώ το όπιο, πέρα από τις καταστροφικές του συνέπειες, περιέχει και συστατικά τα οποία έχουν θεραπευτικές ιδιότητες, το ίδιο δεν συμβαίνει με τη θρησκεία: Αυτή δεν φαίνεται να έχει καμιά θετική πτυχή.

Το θέμα δεν είναι απλά ότι η κοσμοαντίληψη την οποία προβάλλουν οι διάφορες θρησκείες (ισλάμ, χριστιανισμός κ.λπ.), δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Αυτό το γνωρίζουν οι περισσότεροι, όμως ανέχονται την ύπαρξη της θρησκείας, διότι πιστεύουν ότι έχει ορισμένες θετικές επιπτώσεις στην κοινωνία.

Οι περισσότεροι γονείς, π.χ., γνωρίζουν ότι η βιβλική θεωρία της Δημιουργίας, τα «θαύματα», η παρθενογένεση, η μεταθανάτιος ζωή κ.λπ. είναι απλά παραμυθάκια, όμως δεν εξεγείρονται όταν τα παιδιά τους υφίστανται χρόνια «πλύση εγκεφάλου» στο σχολείο για να τα μάθουν. Η στάση τους οφείλεται τις περισσότερες φορές στο γεγονός ότι πιστεύουν πως η θρησκεία είναι ένα «κοινωνικά χρήσιμο ψέμα»: Κάνει τους ανθρώπους πιο δίκαιους, πιο φιλεύσπλαχνους και πιο ηθικούς. Με άλλα λόγια, πιστεύουν ότι υπάρχει ένας θετικός συσχετισμός μεταξύ της έντασης του θρησκευτικού συναισθήματος σε μια χώρα και της «ηθικής υγείας» της χώρας.

Όμως την άποψη αυτή ανατρέπει μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα 18 ανεπτυγμένων χωρών, η οποία δείχνει ότι δεν υπάρχει συσχετισμός μεταξύ της θρησκευτικότητας του πληθυσμού και της «ηθικής υγείας» της χώρας. Αντίθετα, η έρευνα δείχνει ότι ισχύει το αντίστροφο: σε χώρες όπου υπάρχει έντονη θρησκευτικότητα, υπάρχουν και έντονα φαινόμενα ηθικής δυσλειτουργικότητας, δηλαδή φόνοι, αυτοκτονίες, υψηλή παιδική θνησιμότητα, αφροδίσια νοσήματα, αμβλώσεις σε νεαρές κοπέλες κ.λπ. (η έκθεση που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Religion and Society» έχει τον τίτλο «Cross-National Correlations of Quantifiable Societal Health with Popular Religiosity and Secularism in the Prosperous Democrasies» http://moses. creighton.edu/JRS/2005/2005-11.html).

Η έρευνα επικεντρώνεται σε ευημερούσες Δημοκρατίες, διότι εκεί υπάρχουν τα πιο λεπτομερή στοιχεία για τη θρησκευτικότητα του πληθυσμού, καθώς και λεπτομερείς δείκτες κοινωνικής λειτουργικότητας. Επίσης η πολιτισμική και οικονομική ομοιότητα αυτών των χωρών καθιστά τη σύγκριση πιο εύκολη.

Ένα από τα ευρήματα της έρευνας είναι η ύπαρξη υψηλού συσχετισμού μεταξύ των φόνων σε μια κοινωνία και της θρησκευτικότητας του πληθυσμού. Στις δύο πρώτες θέσεις βρίσκονται οι ΗΠΑ και η Πορτογαλία, δηλαδή χώρες όπου το θρησκευτικό συναίσθημα είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Αντίθετα, σε χώρες όπως η Γερμανία, η Σουηδία ή η Ιαπωνία και η Νορβηγία, όπου το ποσοστό των άθεων και των μη εκκλησιαζόμενων είναι πολύ υψηλό, οι φόνοι είναι πολύ λιγότεροι.

Το ίδιο ισχύει και για τις αμβλώσεις μεταξύ κοριτσιών ηλικίας 15-19. Ο αριθμός είναι πολύ υψηλότερος σε μια «θεοκρατική δημοκρατία», όπως οι ΗΠΑ και πολύ χαμηλότερες σε (συγκριτικά) αθεΐστικες ή αγνωστικιστικές κοινωνίες, όπως η Ιαπωνία, η Γαλλία και η Δανία. Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάζονται σε 9 πίνακες. Το γενικό συμπέρασμα το οποίο μπορεί να εξαγάγει κανείς είναι ότι υπάρχει υψηλός στατιστικός συσχετισμός μεταξύ της πίστης σε ένα Παντοκράτορα Θεό και φόνων, νεανικής θνησιμότητας και παραβατικότητας, αφροδισιακών νοσημάτων και πρόωρων αμβλώσεων στις ανεπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης.

Φυσικά «υψηλός συσχετισμός» δεν σημαίνει αιτιακή σχέση. Το μεγάλο ποσοστό θρησκευομένων σε μια κοινωνία δεν είναι κατ' ανάγκη η «αιτία» του μεγαλύτερου αριθμού φόνων. Μπορεί να ισχύει και το αντίστροφο: Επειδή υπάρχουν πολλοί φόνοι υπάρχουν πολλοί θρησκευόμενοι.

Όμως είτε οδηγεί σε κοινωνική δυσλειτουργικότητα ή απλά ανθεί σε δυσλειτουργικό περιβάλλον, τα συμπεράσματα της έρευνας δεν είναι καθόλου κολακευτικά για τη θρησκεία. Διότι, αν ισχύει το πρώτο, τότε προφανώς η θρησκευτική πίστη δεν οδηγεί σε ηθική ανύψωση του ατόμου. Αν πάλι ισχύει το δεύτερο, τότε αυτό αποδεικνύει ότι η θρησκεία δεν μπορεί να σταθεί φραγμός στα φαινόμενα δυσλειτουργικότητας σε μια κοινωνία.

Φυσικά αυτή είναι απλά μια μελέτη και δεν μπορούμε να εξαγάγουμε τελικά συμπεράσματα. Όπως άλλωστε γράφει ο συγγραφέας της μελέτης, Γκρέγκορι Πολ, «πρόκειται για μια πρώτη ματιά σε ένα θέμα το οποίο έχουν κυριολεκτικά αγνοήσει μέχρι τώρα οι κοινωνικές επιστήμες».

Όμως μπορούμε να αρχίσουμε να αμφισβητούμε την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι κοινωνίες με ισχυρή θρησκευτικότητα είναι πιο υγιείς ηθικά ή πιο δίκαιες. Δεν υπάρχει καμιά έρευνα που να οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα. Αντίθετα, από τα μέχρι τώρα στοιχεία που έχουμε, φαίνεται ότι κοινωνίες με υψηλή θρησκευτικότητα, όπως οι ΗΠΑ, μπορεί να εμφανίζουν έντονα προβλήματα κοινωνικής δυσλειτουργικότητας, σε αντίθεση με κοινωνίες όπου επικρατούν ο αθεϊσμός και η αποδοχή της δαρβινικής αντίληψης της ανθρώπινης εξέλιξης.

www.tmichas.wordpress.com

(η έκθεση που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Religion and Society» έχει τον τίτλο «Cross-National Correlations of Quantifiable Societal Health with Popular Religiosity and Secularism in the Prosperous Democrasies» http://moses. creighton.edu/JRS/2005/2005-11.html).


{backbutton}